کتاب "دانشنامه تاریخی استان اردبیل" جستاری در پیشینه پربار دارالارشاد

اردبیل- ایرنا- کتاب دانشنامه تاریخی استان اردبیل که زیر نظر آیت‌الله سید حسن عاملی، نماینده ولی‌فقیه در استان و امام‌جمعه اردبیل گردآوری شده است، گزیده‌ای مختصر و مفید از پیشینه پربار این خطه در دوره‌های مختلف را شامل می‌شود.

به گزارش ایرنا، چنان که در پیشگفتار کتاب نیز مورد اشاره قرار گرفته استانی که امروزه با ۱۲ شهرستان و به نام یکی از شهرهای کهن آن با مساحتی حدود ۱۷ هزار و ۸۸۰ کیلومترمربع به اردبیل شهرت یافته، یکی از کانون‌های مهم فرهنگ و تمدن ایران و اسلام به‌شمار می‌رود.

اردبیل و سایر شهرستان‌ها و مناطق دیگر این استان به سبب موقعیت استثنایی طبیعی و استراتژیکی از دیرباز توجه جدی حاکمان و اقشار مختلف عالمان، صنعتگران و هنرمندان را جلب نموده، که این امر خود دلیل روشنی بر جایگاه مهم فرهنگی و تمدنی منطقه در دوران مختلف تاریخی است.

به طوری که اردبیل به عنوان مرکز استان، محوریت مرزبانی ایالت آذربایجان پیش از اسلام و پس از آن را برعهده داشته و این شهر حداقل تا قرن چهارم هجری بزرگ‌ترین و مهم‌ترین شهر، مرکز ایالت و قرارگاه لشگریان آذربایجان بوده است.

سکونتگاهی پیش از تاریخ

شمال‌غرب ایران به لحاظ مطالعات باستان‌شناختی دارای حوزه‌های جغرافیایی و فرهنگی مختلفی است که استان اردبیل در قسمت شرقی آن به لحاظ سیمای فرهنگی در پیش از تاریخ تا حدودی متفاوت از سایر بخش‌های این حوزه وسیع جغرافیایی است.

در این بخش در مقایس با حوزه شرقی و غربی دریاچه ارومیه مطالعات گسترده‌ای صورت نگرفته و این عامل باعث ایجاد خلاء‌های بسیاری در زمینه گاه‌نگاری فرهنگ‌های پیش از تاریخ این منطقه شده است.

با این وجود مهم‌ترین محوطه‌های پیش از دوران نوسنگی در استان اردبیل طی بررسی‌های سال ۱۳۸۵ شمسی که توسط هیات مشترک روسیه و ایران انجام گرفت، مشخص گردید؛ از محوطه‌هایی که در این بررسی مطالعه گردید، دست ساخته‌های سنگی بسیاری جمع‌آوری و مورد بررسی قرار گرفت که مطالعات اولیه بر روی آنها بیانگر وجود آثاری از دوران پارینه سنگی قدیم تا مفرغ است.

همچنین غار آذیخ در شمال آذربایجان با فاصله کمی از رود ارس در نزدیکی شهر فضولی در جمهوری آذربایجان قرار دارد که به طور کامل از سوی باستان‌شناسان شوروی سابق کاوش شده است، یکی از اقامتگاه‌های دسته جمعی انسان در پیش از تاریخ به حساب می‌آید.

سنگ‌واره قسمتی از فک پایینی یک انسان که حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار سال پیش زندگی می‌کرده و به انسان آزیخ آنتروپ معروف است و از نظر ویژگی‌های آنتروپولوژی شباهت‌هایی را با انسان‌های سین آنتروپ، هایدلبرگ و نئاندرتال دارد، به دست آمده است و از بقایای این لایه وجود اجاق‌هایی بوده که نشان از کشف آتش در زمان انسان آزیخ آنتروپ دارد.

آرتاویل؛ از فرزندان نوح یا زرتشت

استان اردبیل به عنوان بخشی از آذربایجان در دوره پیش از اسلام و نیز به عنوان پاره‌ای از سرزمین پهناور اسلامی در دوره بعد از اسلام، یکی از مراکز مهم فرهنگ‌خیز و تمدن‌ساز ایران و جهان بوده است؛ که البته قدمت تاریخی این منطقه به پیش از تاریخ نیز برمی‌گردد؛ چنان‌که کشف فسیل‌های ۱۵۰ هزار ساله دشت مغان و کشف آثار مهمی از عصرهای مفرغ و آهن در شهرستان‌ها و نواحی مختلف استان گوه این مدعاست.

همچنین ارتباط وجه تسمیه اردبیل با واژه اوستایی آرتاویل به معنی شهر مقدس و انتساب تاسیس آن به یکی از فرزندان حضرت نوح (ع) و نیز زمان پیدایش شهر به دوره‌های سومری، کیانی، اشکانی، سلوکی، ساسانی و انتساب منطقه مغان به روحانیون زرتشتی، شهر نیز به نرسی از پادشان ساسانی و شهر بیله‌سوار به پیلسوار حاکم منطقه در دوره آل بویه و وجود ده‌ها اثر تاریخی در شهرستان‌های اردبیل، مشگین‌شهر، خلخال، کوثر، گرمی، پارس‌آباد، نیر، نمین، سرعین، اصلاندوز و بیله‌سوار دلایل روشنی بر اهمیت این استان از نظر فرهنگ و تمدن بشری در طول تاریخ است؛ تا جایی که برخی از شهرها و مناطق این استان همچون اولتان، ورثان، باجروان، برزند، وراوی و فیروزآباد جایگاه ویژه‌ای را در منابع تاریخی و جغرافیایی به خود اختصاص داده‌اند.

شهر اردبیل نیز با عناوینی همچون اردویل، آرتاویل، ارتغیت یا اردویت، بادان پیروز یا باذان فیروز، فیروزآباد، فیروز رام، آذر بهمن، اندرآباد و آردپیل نظر بسیاری از مورخان و جغرافی‌دانان دوره پیش و پس از اسلام همچنین برخی شعرای طراز اول این سرزمین مانند فردوسی طوسی را به خود جلب کرده است.

شهر مقدس پس از اسلام

نگارنده در بخشی از این کتاب به اردبیل دوران پیش از اسلام چنین اشاره دارد: در دوران پیش از اسلام به ویژه دوره اشکانی در بین شهرهای آذربایجان ممتاز بوده و همزان با حمله اعراب مسلمان، مقر مرزبان آذربایجان بوده است.

برهمین اساس با فتح اردبیل به دست مسلمانان در سال ۲۲ قمری، دین اسلام جایگزین آیین‌های گذشته گردید و نخستین مسجد جامع این شهر در سال ۳۵ یا ۳۶ قمری توسط اشعث بن قیس کندی، حاکم وقت اردبیل تاسیس شد و مردم در مدت کوتاهی با احکام و اصول قرآنی آشنایی پیدا کردند.

در ابتدای سده دوم اسلامی اگرچه اردبیل مورد تاخت و تاز خزران قرار گرفت، اما این شهر در اوایل خلافت عباسیان بار دیگر در میان شهرهای آذربایجان مقام اول یافت؛ چنان‌که انتخاب این شهر به عنوان پایتخت ساجیان و ضرب نخستین سکه‌های دارای عنوان اردبیل در این دوران و تداوم مرکزیت اردبیل در بخشی از حکومت آل مسافر، از اوایل سده چهارم هجری قمری در آذربایجان نشانگر جایگاه خاص سیاسی، اجتماعی و دینی این منطقه در آن دوران تاریخی است.

در سده چهارم هجری اردبیل از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین شهرها و نیز مرکز ایالت همچنین قرارگاه لشگریان آذربایجان بوده است.

از سوی دیگر اردبیل در بیشتر دوران تاریخی به سبب واقع شدن در مرز ایران و ماوراء قفقاز و روسیه، همواره در معرض تهاجم کوه‌نشینان قفقاز و اقوام دشت‌های روسیه قرار داشته و علاوه بر تهاجم خزران در سال‌های ۱۰۷ و ۱۱۲ ه.ق به این شهر و قیام بابک در نواحی اردبیل کنونی، حملات ملک طغرل و سلطان مسعود ابن محمد ملکشاه سلجوقی، تهاجم سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه در سال ۶۰۳ ه.ق و نیز گرجیان در سال ۶۰۵ ه.ق و بالاخره حمله‌های پی در پی مغولان از سال ۶۱۷ ه.ق منجر به صدمات زیادی به این شهر و نواحی اطراف آن گردید.

با این حال در دوره ایلخانی اردبیل به مرکز بزرگ تجاری و هنری تبدیل شد و با فعالیت‌های گسترده عرفانی و اجتماعی شیخ صفی‌الدین اردبیلی و نوادگان او، این شهر به یکی از مناطق تاثیرگذار سیاسی و اجتماعی در سطح آذربایجان و کشور تبدیل شد؛ تا جایی که در دوره تیموریان، امیر تیمور گورکانی با شیخ خواجه علی از اخلاف شیخ صفی‌الدین اردبیلی در این شهر ملاقات نمود.

از شیعه صفوی تا انقلاب اسلامی

در بخش دیگری از این کتاب می‌خوانیم، سرانجام با رسیدن شاه اسماعیل صفوی به پادشاهی در سال ۹۰۷ ه.ق و اعلام شیعه اثنی عشری به عنوان مذهب رسمی ایران، شهر اردبیل رسالت تاریخی خود را به عنوان خاستگاه تاریخی اولین حکومت رسمی شیعه در کشور و جهان اسلام ایفا کرد.

بنابر این دوره صفوی را باید دوران اوج و اعتلای اردبیل نامید؛ زیرا در دوران حکومت صفویان این شهر علاوه بر توسعه سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی به دارالارشاد تبدیل شد و مقام پایتخت معنوی صفویان را یافت و از شهرهای مقدس شیعیان گردید.

اگرچه ریشه علاقه ایرانیان به تشیع را باید در همان اوایل ظهور اسلام جست و جو کرد و ارادت ایرانیان به جانشین پیامبر اسلام (ص)، حضرت علی ابن ابیطالب (ع) به زمان حیات آن حضرت بازمی‌گردد و همواره جانشینی ایشان به جای پیامبر اکرم (ص) از جانب ایرانیان حمایت شده و دولت‌هایی با اعتقادات شیعی در برخی نواحی ایران به قدرت رسیده بودند، اما در عصر صفویان که خاستگاه مذهبی آنان اردبیل بود، این مذهب برای اولین بار به عنوان مذهب رسمی در سراسر سرزمین ایران و دیگر قلمروهای حکومتی صفویان شناخته شد.

پس از دوران صفویه گذشته از تاجگذاری نادرشاه، موسس سلسله افشاریان در دشت مغان، اردبیل رونق و شکوه دوره‌های قبلی را نداشت اما این شهر در دوره قاجاریه و در نهضت مشروطیت ایران سهم بزرگی ایفا نمود و اولین انجمن ولایتی اردبیل در سال ۱۳۲۶ ه.ق تشکیل شد و به دنبال آن، روسیه به بهانه حفظ جان و مال اتباع خود در اردبیل نیرو پیاده کرد.

دوره پهلوی همزمان با حادثه سوم شهریور ۱۳۲۰ شمسی، اردبیل توسط سپاه روس اشغال شد و حضور آنان تا سال ۱۳۲۵ شمسی تداوم پیدا کرد.

در دوره حاکمیت یک ساله فرقه دمکرات بر آذربایجان در سال ۱۳۲۴ شمسی، اردبیل هم تحت سلطه آنان درآمد.

با آغاز قیام مردمی به رهبری امام خمینی (ره) علیه رژیم پهلوی، مردم انقلابی اردبیل هم بر حسب اعتقادات مذهبی و غیرت ملی، علم مخالفت با رژیم شاهنشاهی برافراشتند و در پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و نیز تداوم آن به خصوص دوران جنگ تحمیلی هشت ساله، به وظایف اسلامی و انقلابی خویش عمل نمودند.

بخش نخست کتاب دانشنامه تاریخی استان اردبیل در ۴۶۴ صفحه از سوی انتشارات خط هشت روانه بازار شده است.

نماینده ولی فقیه در استان اردبیل با اهدای لوح سپاس، از اعضای شورای علمی تدوین دانشنامه تاریخی استان

نماینده ولی فقیه در استان اردبیل با اهدای لوح سپاس، از اعضای شورای علمی تدوین دانشنامه تاریخی استان اردبیل تجلیل کرد.

به گزارش سیناپرس اردبیل، آیت الله دکتر سیدحسن عاملی در این دیدار با اشاره به ضرورت تدوین چنین کتاب‌هایی در استان اردبیل اظهار کرد: این دانشنامه با حضور اساتید و محققان ملی و استانی با ظرافت تدوین شده که برای تاثیرگذاری بیشتر، این مجموعه باید به زبان‌های انگلیسی، عربی و ترکی نیز ترجمه شود.

وی اضافه کرد: اکنون که جلد نخست دانشنامه تاریخی استان اردبیل با عنوان شهرستان اردبیل چاپ و جلد دوّم آن شامل بخش مغان و مشگین شهر تدوین شده و به زودی چاپ خواهد شد، برای ما مایه افتخار است و از این‌که گروهی از اساتید و دانشجویان به این کار اهتمام کرده‌اند، خوشحال هستم.

نماینده مردم استان اردبیل در مجلس خبرگان رهبری، تدوین تاریخ روزشمار استان اردبیل را خواستار شد و افزود: برای کمک به تبیین تاریخ ماندگار استان باید جلوه‌هایی از آن توسط محققان انتخاب و با بهره‌گیری از هنرهای مربوطه به صورت المان شهری تهیه شود و در شهرهای استان اردبیل در معرض دید عموم قرار گیرد که قطعا این امر تلاش همه جانبه مسئولان و نهادهای علمی و تاریخی را می‌طلبد.

عاملی با اشاره به اینکه باید اطلاعات تاریخی را در بین مردم به ویژه جوانان و نوجوانان بالا ببریم، تصریح کرد: دشمن با تحریف تاریخ در تلاش است بستر درگیری ایران با کشورهای همسایه را فراهم کند که پیشگیری از آن عزم ملی را می‌طلبد.

بخش «مغان» و «مشگین شهر» دانشنامه تاریخی استان اردبیل آماده چاپ است

جوادی اضافه کرد: با اهتمام اعضای شورای علمی این مجموعه، بخش نخست این دانشنامه با عنوان اردبیل پس از تدوین در قالب طرح پژوهشی با مقدمه عالم زاده و پیرامون جایگاه مهم دانشنامه ها و دائره المعارف ها وتدوین آن ها در سال ۱۴۰۰ چاپ شد و با حضور حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی کشور در شورای فرهنگ عمومی استان رونمایی و از ناظر علمی آن تجلیل گردید به طوری که مساعدت های بهنامجو، استاندار وقت اردبیل، مدیران دفتر برنامه ریزی، بودجه و تحول اداری استانداری اردبیل، سازمان مدیریت و برنامه ریزی و حوزه هنری استان اردبیل از تدوین این سه بخش هم جای قدردانی دارد.

ناظر علمی دانشنامه تاریخی استان اردبیل، با بیان اینکه بخش «مغان» و «مشگین شهر» این مجموعه در سال گذشته و در قالب دو طرح پژوهشی تدوین شده و آماده چاپ است، تصریح کرد: بخش «خلخال و کوثر» دانشنامه نیز در سال جاری در قالب طرح پژوهشی استان به تصویب اولیه رسیده و در صورت نهایی شدن، تدوین آن آغاز خواهد شد.

به گفته وی، بخش چهارم دانشنامه نیز مربوط به شهرستان‌های نمین، نیر و سرعین می‌باشد که پروپوزال آن در سال جاری ارائه شده است که مورد تصویب قرار نگرفته این در حالی است که موضوع از سوی مردم این شهرستان‌ها پیگیری می‌شود و در صورت تصویب این بخش، همکاران آماده آغاز تدوین این بخش هم هستند. اخیرا جهت نظارت و تدوین بخش مربوط به اهل تسنن استان در خلخال و نمین، سه نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه و علمای حوزوی انتخاب و به شورای علمی اضافه شده‌اند.

وی در ادامه با اشاره به اینکه از زمان آغاز به کار تدوین این مجموعه علمی-پژوهشی، اعضای شورای علمی این دانشنامه از بیست نفر به چهل نفر رسیده است، ادامه داد: در این شورا در کنار نماینده ولی فقیه در استان شخصیت‌های شاخص حوزوی و دانشگاهی و مدرس دانشگاه، چهره‌های برجسته و برتر علمی و صاحبان آثار متعدد تخصصی استانی و کشوری می‌باشد.

جوادی خاطرنشان کرد: بخش باستان شناسی این مجموعه نیز از نظر علمی و پژوهشی از بخش های مهم و قوی و دارای یافته های جدید و منحصر به فرد علمی دانشنامه است و بی گمان این امر گذشته از توانایی علمی اساتید و دانشجویان این رشته، از پژوهش موضوعات این بخش در قالب های رسمی به ویژه پایان نامه دانشجویی و بررسی های میدانی نشأت می گیرد.

جوادی، آمادگی و همکاری اساتید فرزانه دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور از استان و نیز سراسر کشور، ضرورت به پایان رسیدن بخش‌های دیگر دانشنامه و چاپ و انتشار آن‌ها، لزوم پرکردن برخی خلاءهای موجود در بخش تاریخ استان از طریق ترجمه این مجموعه به زبان‌های فعّال جهان از جمله عربی، انگلیسی، ترکی آذربایجانی و ترکی عثمانی و نیز تدوین متن سریال شاه اسماعیل صفوی و نیز دانشنامه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی استان در قالب مجموعه شهرها، بخش‌ها، روستاها و آبادی‌ها که هر دو از سوی خود نماینده ولی فقیه در استان مطرح شده و تدوین تاریخ انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس در استان را از دلایل ضرورت تداوم فعالیت این گروه علمی-پژوهشی عنوان کرد.

در پایان این مراسم از بیست و چهار نفر از اعضای شورای علمی تدوین بخش های اردبیل، مغان و مشگین شهر دانشنامه تاریخی استان اردبیل تجلیل و تقدیر به عمل آمد.

نماینده ولی فقیه در استان اردبیل با اهدای لوح سپاس، از اعضای شورای علمی تدوین دانشنامه تاریخی استان اردبیل تجلیل کرد.

به گزارش سیناپرس اردبیل، آیت الله دکتر سیدحسن عاملی در این دیدار با اشاره به ضرورت تدوین چنین کتاب‌هایی در استان اردبیل اظهار کرد: این دانشنامه با حضور اساتید و محققان ملی و استانی با ظرافت تدوین شده که برای تاثیرگذاری بیشتر، این مجموعه باید به زبان‌های انگلیسی، عربی و ترکی نیز ترجمه شود.

وی اضافه کرد: اکنون که جلد نخست دانشنامه تاریخی استان اردبیل با عنوان شهرستان اردبیل چاپ و جلد دوّم آن شامل بخش مغان و مشگین شهر تدوین شده و به زودی چاپ خواهد شد، برای ما مایه افتخار است و از این‌که گروهی از اساتید و دانشجویان به این کار اهتمام کرده‌اند، خوشحال هستم.

نماینده مردم استان اردبیل در مجلس خبرگان رهبری، تدوین تاریخ روزشمار استان اردبیل را خواستار شد و افزود: برای کمک به تبیین تاریخ ماندگار استان باید جلوه‌هایی از آن توسط محققان انتخاب و با بهره‌گیری از هنرهای مربوطه به صورت المان شهری تهیه شود و در شهرهای استان اردبیل در معرض دید عموم قرار گیرد که قطعا این امر تلاش همه جانبه مسئولان و نهادهای علمی و تاریخی را می‌طلبد.

عاملی با اشاره به اینکه باید اطلاعات تاریخی را در بین مردم به ویژه جوانان و نوجوانان بالا ببریم، تصریح کرد: دشمن با تحریف تاریخ در تلاش است بستر درگیری ایران با کشورهای همسایه را فراهم کند که پیشگیری از آن عزم ملی را می‌طلبد.

بخش «مغان» و «مشگین شهر» دانشنامه تاریخی استان اردبیل آماده چاپ است

جوادی اضافه کرد: با اهتمام اعضای شورای علمی این مجموعه، بخش نخست این دانشنامه با عنوان اردبیل پس از تدوین در قالب طرح پژوهشی با مقدمه عالم زاده و پیرامون جایگاه مهم دانشنامه ها و دائره المعارف ها وتدوین آن ها در سال ۱۴۰۰ چاپ شد و با حضور حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی کشور در شورای فرهنگ عمومی استان رونمایی و از ناظر علمی آن تجلیل گردید به طوری که مساعدت های بهنامجو، استاندار وقت اردبیل، مدیران دفتر برنامه ریزی، بودجه و تحول اداری استانداری اردبیل، سازمان مدیریت و برنامه ریزی و حوزه هنری استان اردبیل از تدوین این سه بخش هم جای قدردانی دارد.

ناظر علمی دانشنامه تاریخی استان اردبیل، با بیان اینکه بخش «مغان» و «مشگین شهر» این مجموعه در سال گذشته و در قالب دو طرح پژوهشی تدوین شده و آماده چاپ است، تصریح کرد: بخش «خلخال و کوثر» دانشنامه نیز در سال جاری در قالب طرح پژوهشی استان به تصویب اولیه رسیده و در صورت نهایی شدن، تدوین آن آغاز خواهد شد.

به گفته وی، بخش چهارم دانشنامه نیز مربوط به شهرستان‌های نمین، نیر و سرعین می‌باشد که پروپوزال آن در سال جاری ارائه شده است که مورد تصویب قرار نگرفته این در حالی است که موضوع از سوی مردم این شهرستان‌ها پیگیری می‌شود و در صورت تصویب این بخش، همکاران آماده آغاز تدوین این بخش هم هستند. اخیرا جهت نظارت و تدوین بخش مربوط به اهل تسنن استان در خلخال و نمین، سه نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه و علمای حوزوی انتخاب و به شورای علمی اضافه شده‌اند.

وی در ادامه با اشاره به اینکه از زمان آغاز به کار تدوین این مجموعه علمی-پژوهشی، اعضای شورای علمی این دانشنامه از بیست نفر به چهل نفر رسیده است، ادامه داد: در این شورا در کنار نماینده ولی فقیه در استان شخصیت‌های شاخص حوزوی و دانشگاهی و مدرس دانشگاه، چهره‌های برجسته و برتر علمی و صاحبان آثار متعدد تخصصی استانی و کشوری می‌باشد.

جوادی خاطرنشان کرد: بخش باستان شناسی این مجموعه نیز از نظر علمی و پژوهشی از بخش های مهم و قوی و دارای یافته های جدید و منحصر به فرد علمی دانشنامه است و بی گمان این امر گذشته از توانایی علمی اساتید و دانشجویان این رشته، از پژوهش موضوعات این بخش در قالب های رسمی به ویژه پایان نامه دانشجویی و بررسی های میدانی نشأت می گیرد.

جوادی، آمادگی و همکاری اساتید فرزانه دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور از استان و نیز سراسر کشور، ضرورت به پایان رسیدن بخش‌های دیگر دانشنامه و چاپ و انتشار آن‌ها، لزوم پرکردن برخی خلاءهای موجود در بخش تاریخ استان از طریق ترجمه این مجموعه به زبان‌های فعّال جهان از جمله عربی، انگلیسی، ترکی آذربایجانی و ترکی عثمانی و نیز تدوین متن سریال شاه اسماعیل صفوی و نیز دانشنامه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی استان در قالب مجموعه شهرها، بخش‌ها، روستاها و آبادی‌ها که هر دو از سوی خود نماینده ولی فقیه در استان مطرح شده و تدوین تاریخ انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس در استان را از دلایل ضرورت تداوم فعالیت این گروه علمی-پژوهشی عنوان کرد.

در پایان این مراسم از بیست و چهار نفر از اعضای شورای علمی تدوین بخش های اردبیل، مغان و مشگین شهر دانشنامه تاریخی استان اردبیل تجلیل و تقدیر به عمل آمد.

نماینده ولی فقیه در استان اردبیل با اهدای لوح سپاس، از اعضای شورای علمی تدوین دانشنامه تاریخی استان اردبیل تجلیل کرد.

به گزارش سیناپرس اردبیل، آیت الله دکتر سیدحسن عاملی در این دیدار با اشاره به ضرورت تدوین چنین کتاب‌هایی در استان اردبیل اظهار کرد: این دانشنامه با حضور اساتید و محققان ملی و استانی با ظرافت تدوین شده که برای تاثیرگذاری بیشتر، این مجموعه باید به زبان‌های انگلیسی، عربی و ترکی نیز ترجمه شود.

وی اضافه کرد: اکنون که جلد نخست دانشنامه تاریخی استان اردبیل با عنوان شهرستان اردبیل چاپ و جلد دوّم آن شامل بخش مغان و مشگین شهر تدوین شده و به زودی چاپ خواهد شد، برای ما مایه افتخار است و از این‌که گروهی از اساتید و دانشجویان به این کار اهتمام کرده‌اند، خوشحال هستم.

نماینده مردم استان اردبیل در مجلس خبرگان رهبری، تدوین تاریخ روزشمار استان اردبیل را خواستار شد و افزود: برای کمک به تبیین تاریخ ماندگار استان باید جلوه‌هایی از آن توسط محققان انتخاب و با بهره‌گیری از هنرهای مربوطه به صورت المان شهری تهیه شود و در شهرهای استان اردبیل در معرض دید عموم قرار گیرد که قطعا این امر تلاش همه جانبه مسئولان و نهادهای علمی و تاریخی را می‌طلبد.

عاملی با اشاره به اینکه باید اطلاعات تاریخی را در بین مردم به ویژه جوانان و نوجوانان بالا ببریم، تصریح کرد: دشمن با تحریف تاریخ در تلاش است بستر درگیری ایران با کشورهای همسایه را فراهم کند که پیشگیری از آن عزم ملی را می‌طلبد.

تجلیل از شورای علمی تدوین دانشنامه تاریخی استان اردبیل توسط نماینده محترم ولی فقیه در استان

ابزارک تصویر

اوضاع اقتصادی، شرکت سهامی کشت وصنعت ودامپروری ،شرکت مغان وپارس

اوضاع اقتصادی، شرکت سهامی کشت وصنعت ودامپروری ،شرکت مغان وپارس
((هربارکه به شرکت مغان می روم ،نکته جدیدی می آموزم.مغان دانشگاهی است که هیچگاه نمی توان ازآن فارغ التحصیل شد))
زنده یاد مهندس مهاجری
*علی مدنی
دشت مغان در باختر درياي خزر و در‌‌ شمالي‌ترين بخش ايران و در 42/39 – 20/39 درجه شمالي و 48-30/47 درجه نصف النهار شرقي قرارگرفته است. رودخانه پرآب ارس در شمال آن جاري است وداراي تابستان‌هاي نسبتاً ‌گرم و مرطوب و زمستانهاي معتدل و گاه نسبتاً سرد است. ميانگين‌گرما در دشت 7/20 و ميانگين سرما 2/3 درجه سانتيگراد مي‌باشد. حداكثر درجه حرارت در ماههاي تير و مرداد به 40 درجه سانتيگراد و حداقل آن در آذرماه و دي‌ماه به 8 درجه سانتيگراد زير صفر مي‌رسد. در زمستان سال 1342 حداقل درجه حرارت به 17 درجه سانتيگراد زير صفر و در تابستان 1344 حداكثر دما به 5/42 درجه سانتيگراد نيز رسيده است. ميزان بارندگي در دشت مغان بسيار متغير و بين 79 تا 523 ميلي‌متر، و متوسط آن در 30 سال گذشته حدود 291 ميلي‌متر بوده است. خاك‌هاي دشت مغان كلاً بر روي سه نوع فيزيوگرافي: تراس‌ رودخانه، دشت و فلات قرار گرقته است. برحسب فيزيوگرافي فوق و بر اساس مطالعات نيمه تفصيلي اي – سي – اي (A-C-A ) مشاورين "گيد" حدود 30 سري خاك با فازهاي مختلف در اين اراضي مشخص گرديده است. بافت خاك در تراس‌هاي رودخانه‌اي نسبتا سبك، در دشت مياني سنگين و در اراضي مرتفع نيمه سنگين و سنگين مي‌باشد. از نظر طبقه‌بندي بطوركلي دشت مغان داراي خاك‌هاي قهوه‌اي، در اراضي مرتفع (‌فلاتها) خاك‌هاي رسوبي جوان در سواحل رودخانه و خاك‌هاي رسوبي قديمي يا قهوه‌اي جوان در دشت مياني مي‌باشد.‌ در مجموع مي‌توان گفت كه خاك‌هاي دشت مغان جهت كاشت كليه محصولات زراعي به استثناي نباتاتي كه بي‌نهايت به شوري خاك حساس مي‌باشند، مناسب است. منبع تأمين آب اين دشت رودخانه ارس مي‌باشد كه با PH حدود 4/7 و ميزان شوري متوسط براي اكثر گياهان زراعي قابل استفاده مي باشد.
معرفی شرکت کشت و صنعت و دامپروری مغان
آغازتحول برپهنه دشت لم یزرع مغان وچاره اندیشی درجهت بهره برداری بهینه از بیابانی که قبل از شروع برنامه های عمرانی به مارستان معروف بوده وآثاری از کشت و زرع درآن موجود نبوده است به سال 1327برمی گردد و به دنبال آن فعالیت های عمرانی دولت وقت با سرمایه گذاری های عظیم وهمکاری کارشناسان داخلی وخارجی آغاز ومقدمات استفاده صحیح ازآب قعرالدشت رودخانه ارس و سایر پتانسیل های خدادادی موجود منطقه ، فراهم گردیده در ادامه این فعالیت هاست که فعالیت های مربوط به احداث سد میل و مغان و شبکه عظیم آبیاری از سال 1347شروع ودر سال 1351 مورد بهره برداری قرار گرفت ودر همین سال بود که وزارت کشاورزی ،مجتمع کشت وصنعتی را با نام طرح کشت و صنعت ودامپروری مغان در سطح 63000هکتار از 350هزار هکتار اراضی خالصه دولتی ،تاسیس و فعالیت های خود را آغاز نموده است.
دراسفند ماه سال 1353نام طرح به "شرکت سهامی کشت وصنعت و دامپروری مغان "تبدیل شد و در سال1352بین وزارت کشاورزی و مهندسین مشاور هاوائین اگرونومیکس اینتر نشنال و شرکت اگرونومیک ایران قراردادی منعقد شد که به موجب آن مطالعات جامع شرکت به عهده آنان واگذار گردید.{1}
نقش آفرینی شرکت کشت و صنعت و دامپروری مغان در توسعه ملی و منطقه ای در یک نگاه{2}
موقعیت جغرافیایی جلگه مغان
جلگه حاصلخیز مغان با مساحت تقریبی 350هزار هکتار در غرب دریای خزر در شمالی ترین بخش کشورمان واقع شده است -بلند ترین نقطه جلگه مغان در حدود 1300متر ودر پست ترین نقطه آن حدود 30تا 40متر از سطح دریا قرار دارد ویکی از مهمترین نواحی کشاورزی و دامپروری کشور محسوب می شود.
موقعیت اراضی شرکت کشت و صنعت و دامپروری مغان
دباگرام کلی روند توسعه در منطقه مغان :
گذشته(منطقه عشایری)
حال (کشاورزی نوسنتی و نیمه صنعتی)
آینده(پایگاه اصلی اقتصاد مقاومتی در کشور)
گذشته جلگه مغان
- محل قشلاق عشایر شاهسون
- آثاری از آبادی وجود نداشته
- پارس آباد فعلی آبادی کوچک وچند خانواری بیش نبوده است
- پایین بودن سطح رفاه اجتماعی درمنطقه مرزی و غبطه و حسرت خوردن مردم منطقه به زندگی آن طرف مرزنشینان
تاریخچه عمران مغان
سال 1327اقدامات شرکت شیار آذربایجان با خرید تعداد ماشین آلات کشاورزی و زراعت دیم
سال 1332-1330اقدامات عملی جهت احداث شبکه کوچک آبیاری در سطح 4000هکتار
سال 1338اقدامات عملی جهت احداث شبکه بزرگ آبیاری به مساحت 18604هکتار که این امر باعث اسکان حدود 4000خانوار از عشایر گردید.
سال 1351-1347احداث سد مخزنی ارس و سد انحرافی میل مغان و شبکه آبیاری
سال 1351وزارت کشاورزی وقت تشکیل مجتمع کشت وصنعت به نام طرح کشت و صنعت و دامپروری مغان در سطح 63000هکتار از اراضی منطقه را پایه گذاری نمود.
اسفندماه سال 1353نام طرح به شرکت سهامی کشت و صنعت و دامپروری مغان تغییر یافت و شرکت عملا فعالیت های خود را آغاز نمود.
زنده یاد مهندس منوچهر کفایی
اولین مدیر عامل شرکت کشت و صنعت و دامپروری مغان که اهل مشهد بودند که با همت شبانه روزی در توسعه منطقه ی مغان نقش آفرین بودند و همیشه در افکار مردم منطقه به خوبی ونیکی یاد می شوند.
زنده یاد مهندس ابراهیم پارسا
به پاس قدردانی از تلاش و زحمات آقای مهندس ابراهیم پارسا اهل اصفهان،در عمران و آبادی منطقه شهر پارس آباد بنام وی نام گذاری گردیده است.
... یادو روحشان گرامی باد...
وضعیت فعلی
شرکت کشت وصنعت و دامپروری مغان در مسائل اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی منطقه تاثیرات اساسی و مهمی داشته که به مواردی چند در ذیل اشاره می شود:
-تبدیل اراضی مرتعی کم بازده به ارضی حاصلخیز
-تبدیل عشایر کوچنده دیروز به کشاورزان پیشرو امروز
-ایجاد کار تمام وقت برای ساکنین و روستا های منطقه و اشتغال زایی مستقیم و غیر مستقیم بالای 10هزار نفردر مقاطع جنگ تحمیلی و کمک به تامین امنیت غذایی و افزایش تولید و در آمد زایی
-بالا بردن سطح درآمدی و تبدیل منطقه مهاجرفرست به منطقه مهاجرپذیر
-افزایش تراکم جمعیتی در منطقه مرزی و بالا رفتن سطح رفاه زندگی
-آموزش کارشناسان ضمن خدمت و حین خدمت و بهره برداران کشاورزی
-انجام تحقیقات تطبیقی و اشاعه نوآوری ها
-ترویج استفاده از تکنولوژی های جدید در حوزه های مختلف بخش کشاورزی منطقه
-تامین نیازهای پروتئینی و کاهش وابستگی کشور به واردات مود غذایی
آینده
پررنگ شدن نقش اساسی شرکت مغان در تحقق اهداف کشاورزی:
- تامین امنیت غذایی و افزایش تولید با استفاده از بهزراعی و بهنژادی واستفاده از ارقام پر محصول و نژادهای گوشتی و شیری و توسعه سبد مواد لبنی
-تولید بذرمورد نیاز برخی از محصولات استراتژیک نظیر ذرت،گندم،جوویونجه
-ایفای نقش موثر در پرورش و آموزش مدیران و کارشناسان در سطح منطقه و وزارت جهادکشاورزی بعنوان کانون آموزش عملی پیشرو در بخش کشاورزی در سطح ملی
-ایجاد و بهره برداری از مزارع الگویی و نمایشی جهت تحقیقات و ترویج ارقام برتر
-راهبری نظام های بهره برداری کشاورزی در منطقه
-امکان ایجاد شهرک های کشاورزی وتبدیل به قطب اصلی تولیدات گلخانه ای با توجه به پتانسیل بالقوه و بالفعل موجود و وجود بازارهای همسایه که در این شرایط آب مصرفی و دیگر نهادهای تولید صرفه جویی های قابل توجهی صورت خواهد گرفت.
-زمینه سازی در جهت جذب مشارکت و سرمایه گذاری داخلی وخارجی
-دستیابی به الگوی توسعه پایدار کشاورزی از طریق یکپارچه نگهداشتن اراضی تحت اختیار و امکان استفاده مطلوب از منابع آب وخاک
-توسعه 100هزار هکتار اراضی آبی زیر شبکه سدهای جدید الاحداث )عمارت،خداآفرین)نیازمندشرکتی با سابقه ای چون مغان می باشد که بعنوان الگو و هلدینگ جهت تامین نیازهای بذر،نهال تلیسه های شناسنامه دار و تبدیل محصولات تولیدی منطقه وآموزش نیروی انسانی مورد نیاز بخش خصوصی و دولتی را بمنظور تحقق اهداف سرمایه گذاری صورت گرفته عهده دار باشد.
شرکت کشت وصنعت مغان در اذهان عمومی به ویژه نزد مردم منطقه نماد حاکمیت نظام می باشد.استان اردبیل به ویژه منطقه محروم و مرزی مغان ازجمله استان ها و شهر ستان های نوپا و در عین حال کم برخوردار کشور است که میزان سرمایه گذاری های دولتی در آن درحداقل ممکن بوده ودر واقع مهمترین و شاخص ترین سرمایه گذاری دولتی،وجود شرکت مغان در این راستا می باشد که اقتصاد منطقه و استان نقش بسزایی دارد.
اساسا"ایجاد شهرستان پارس آباد منبعث از وجود شرکت کشت وصنعت مغان بوده و ادامه حیات آن در تمامی زمینه ها بدون شرکت مغان با دشواری های بسیار زیادی روبرو خواهد بود
بعد امنیتی
شرکت مغان در منطقه صفرمرزی همجوار با مرز جمهوری آذربایجان واقع شده است.
حفظ سازمان و تشکیلات حاکمیتی در این منطقه در راستای سیاست های نظام بسیار کار ساز خواهد بود.نقشی که شرکت مغان ایفا نموده یکی در زمان رفت وآمد های بدون کنترل در زمان فروپاشی رژیم شوروی ودیگری در زمان جنگ آذربایجان-ارمنستان قابل یاد آوری است.
با توجه به خرد و کوچک بودن اراضی کشاورزی کشور،لزوم حفظ و نگهداری اراضی یکپارچه این شرکت بمنظور اعمال وظایف حاکمیتی در وظایف حوزه کشاورزی از ضروریات می باشد.
شایان ذکر است امروزه جایگاه شرکت کشت وصنعت و دامپروری مغان در منطقه و پیوند آن با مردم فراتر از یک سازمان بوده و به بیان دیگر به قلب تپنده محور تثبیت و شکوفایی اقتصاد منطقه تبدیل شده است با توجه به فرمایشات حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری که کشاورزی را محور استقلال و توسعه قلمداد فرمودند امید است مسئولین محترم در ایفای وظیفه حاکمیتی این شرکت را یاری فرمایند.{2}
الف-کشاورزی،دامداری و...به صورت عام درسطح مغان :
کشاورزی:
استان اردبیل به لحاظ چهار فصل بودنش یکی از قطب‌های کشاورزی کشور است در این میان دشت سرسبز مغان در شمال این استان با داشتن زمین‌های حاصلخیز و مجهز شده به سیستم‌های آبیاری نوین در تولید انواع دانه‌های روغنی همواره پیشگام بوده است کشت کلزا در این منطقه همچنان ادامه دارد.
کلزا یکی از مهمترین دانه‌های زراعی دو منظوره‌ای است که هم از آن روغن تولید می‌شود هم کنجاله آن نیاز دام کشور را تامین می‌کند.
استان اردبیل از حیث تولید دانه‌های روغنی معمولاً جایگاه اول و دوم کشوری را در سال‌های گذشته و امسال دارد.
کشت کلزا تقریباً در تمامی اقلیم‌های کشور به صورت پائیزه انجام می‌گیرد، اما به علت مساعد بودن هوا امسال در دشت مغان همچنان کشت این محصول در زمستان هم ادامه دارد.
امسال قرار است ۳۷۷ هزار هکتار کلزا کشت شود.
کشاورزی و تاریخچه کشت و صنعت و دامپروری مغان
اولین شرکت در منطقه درسال۱۳۲۸به نام �شرکت شیار آذربایجان� با خرید ماشین آلات کشاورزی در محلی معروف به شاه آباد مغان (یوشان آباد و کبر آباد سابق) است.درزمان انقلاب جهت نارضایتی از رژیم پهلوی خان بابا جعفر خانی از طایفه جلودار در راه پیمایی منطقه شهید ونام این محل پس از انقلاب به جعفرآباد تغییر یافت}فعالیت خود را آغاز کرد در این سال‌ها به دلیل قحطی و خشک سالی، مردم منطقه زندگی سخت وطاقت فرسایی داشته و تأسیس این شرکت سبب شد که از دهات وقشلاقات منطقه مردم جهت کارگری وامرار معاش به سوی آن رو بیاورند. به خاطر بارندگی‌های کم ونا منمظم آن سال نتیجه کار چندان رضایت بخش نبود تا اینکه مسئولین، مهندسین شرکت (مدیرعامل شرکت مهندس پارسا بنیان‌گذار شهر پارس‌آباد) تصمیم گرفتند با استفاده از آب رودخانه آراز اقدام به کشت آبی نمایند.
در نتیجه شرکت مجبور شد به قسمت‌های شمالی تر و اطراف رودخانه مذکور تغییر مکان دهد. اولین سیلوی منطقه در بخش جعفرآباد که بزرگ‌ترین سیلوی استان هم به‌شمار می‌رود توسط پیمانکاران روسی ساخته شد. این بخش همچنین دارای یک ایستگاه هواشناسی بود که درسال ۱۳۳۰ تأسیس گردیده است.
شغل اصلی ساکنان بیله سوار کشاورزی و بازرگانی می‌باشد. خاک حاصل خیز و آب و هوای مساعد برای کشاورزی و دام پروری و وجود نیروی انسانی فعال سبب رونق کشاورزی و دام پروری در منطقه شده‌است. آب کشاورزی از رودها تأمین می‌شود و گندم و جو، کنجد، پنبه، بنشن، گیاهان علوفه‌ای، چغندر قند و سیب از عمده‌ترین محصولات کشاورزی بیله سوار هستند. دام پروری نیز در این شهرستان رونق دارد و انواع فرآورده‌های دامی جزو فرآورده‌های صادراتی شهرستان محسوب می‌شود. کشاورزی بیله سوار دارای رونق فراوانی است. بیشتر زمین‌های شرکت‌های کشت و صنعت مغان و کشت و صنعت پارس در محدوده شهرستان بیله سوار است. بیله سوار به انبار غله استان اردبیل معروف است.
پنج رقم جدید غلات و دانه‌های روغنی در اردبیل رونمایی شد
به گزارش ایکنا این ارقام شامل رقم گندم آبی زرینه، کاملاً ایرانی، تیپ رشد زمستانه، متحمل به سرما و بیماری‌های قارچی زنگ زرد و زنگ قهوه‌ای، کیفیت نانوایی مطلوب و مناسب کشت در مناطق سردسیر استان اردبیل هستند.
رقم گندم آبی تیرگان، پتانسیل عملکرد بالا و پایدار، مقاوم به بیماری‌های قارچی، تیپ رشد بهاره، کیفیت نانوایی خیلی خوب، قابل کشت در اقلیم گرم و مرطوب شمال استان اردبیل از جمله دشت مغان به صورت آبی، رقم جو آبی مهتاب، تیپ رشد بینابینی، مقاوم به خوابیدگی، مقاوم به شکنندگی محور سنبله و ریزش دانه، متحمل به سرما، ۶ ردیفه با عملکرد بالا و مناسب برای کشت آبی مناطق سردسیر استان می‌باشد.
رقم جو آبی اکسین، پتانسیل عملکرد بالا، ارتفاع مناسب و متحمل به خوابیدگی، مقاوم به ریزش دانه، ۶ ردیفه با وزن هزار دانه بالا، مناسب کشت در زراعت آبی در اقلیم گرم و مرطوب شمال استان اردبیل، رقم سویا با نام پارسا با عملکرد بالا، زودرس، مقاوم به بوته میری، کیفیت روغن از گروه روغن‌های با اسید‌های چرب اشباع کم و مناسب برای زراعت در دشت مغان در شمال استان را از دیگر ارقام تولید شده در استان است.
پروژه‌های تحقیقاتی باید به سمت پایداری منابع آب موجود، اصلاح و معرفی ارقام محصولات زراعی با نیاز آبی کمتر و مقاوم به شوری و تنش‌های آخر فصل، تنوع‌بخشی به ارقام زراعی و باغی، اصلاح الگوی کشت، توجه به دیم زار‌ها، کاهش مصرف سموم، راه اندازی و تقویت مراکز رشد و فناور کشاورزی و افزایش حضور محققان مرکز در مزارع کشاورزان سوق داده شود.
معرفی ارقام گندم متحمل به کم‌آبی باعث افزایش بهره‌وری مصرف آب و در نهایت پایداری تولید در شرایط سخت اقلیمی در مزارع گندم خواهد شد.
مناطق کشت گندم در جهان و ایران
برترین تولیدکنندگان گندم در جهان عبارتند از: چین، هند، روسیه، ایالات متحده آمریکا، کانادا. فرانسه، آلمان، پاکستان، استرالیا و اوکراین. همچنین در کشورهای ایران، آذربایجان و ترکیه هم گندم کشت به صورت آبی و دیم تولید می گردد.
در ایران نیز مناطق مهم کشت گندم عبارتند از: استان شمالی (گلستان، گیلان و مازندران) و منطقه مغان (استان اردبیل) بیشترین تولید گندم در کشور به علت گرمسیری بودن را دارند. همچنین در استانهای آذربایجان غربی و شرقی، زنجان، خوزستان، فارس، خراسان رضوی، همدان، لرستان، کردستان، کرمانشاه نیز گندم کاشته می شود.
گندم در منطقه مغان (انبار غله آذربایجان)
منطقه مغان (شامل شهرستانهای اصلاندوز مغان، بیله سوار مغان، پارساآباد مغان و گرمی مغان) با تولید و کشت بیش از سی نوع محصول زراعتی از قطب های کشاورزی کشور محسوب می شود. گندم در این منطقه به دو روش آبی و دیمی کشت می ‌شود.
شرایط مساعد برای کاشت گندم در منطقه مغان
منطقه مغان به دلیل داشتن شرایط آب و هوایی بسیار مناسب برای کشت گندم تنها منطقه در استان اردبیل است که گندم در آن به صورت هم دیم و هم آبی کشت می‌شود و بهترین زمان کشت در منطقه مغان از ۱۵ آبان لغایت ۱۵ آذر هر سال می باشد.
گردآوری: گروه اولدوز مغان
آثار تاریخی
از آثار تاریخی به‌دست آمده چنین برمی‌آید که بیله‌سوار به دلیل مساعدت آب و هوایی، در اعصار قدیم محل زندگی انسان‌های اولیه بوده‌است. حملات روس‌ها و جنگ‌های ایران و روسیه در زمان فتحعلی‌شاه، اشغال آذربایجان توسط روس‌ها در جنگ جهانی اول و دوم از اتفاقات مهم تاریخی در بیله‌سوار بوده‌است. تپه‌های باستانی مربوط به دوران قبل از اسلام، قیزقالاسی) قلعه دختر ( مربوط به دوران گذشته، کاروانسرای مخروبه در منطقه خروسلو از دوران صفویه، مزار سربازان گمنام در جریان کشتار سوم شهریور ۱۳۲۰ توسط روس‌ها در جنگ جهانی دوم، مدرسه امام خمینی (پهلوی سابق که در سال ۱۳۰۴ تأسیس شده و اخیراً به عنوان یکی از مدارس ماندگار کشور انتخاب شد) از آثار تاریخی این شهرستان به‌شمار می‌روند. نام بیله سوار به دفعات در کتاب‌های تاریخی، از آن جمله در کتاب نزهت القلوب حمدالله مستوفی (قرن هشتم هجری) آمده‌است.
مشکلات
این شهرستان و شهرستان‌های مجاور پارس‌آباد و گرمی که مجموعاً منطقه مغان را تشکیل می‌دهند به دلیل مرزی بودن از برخی صنایع و کارخانجات محروم شده‌اند و کمبود سرمایه‌گذاری در بخش‌های غیرکشاورزی به تضعیف صنعت منجر گشته است. با تصویب منطقه آزاد تجاری استان اردبیل یا الحاق این منطقه به منطقه آزاد تجاری ارس (به مرکزیت جلفا) می‌توان شاهد پیشرفت صنعت و همچنین پیشرفت روزافزون تجارت با قفقاز و اروپا در این منطقه بود.از تحولات امید بخش این شهرستان قابلیت بلقوه طلای سیاه (نفت) می‌باشد در آیندهٔ نزدیک که از دوران پهلوی اثری از آن به جا مانده و حتی توسط بیگانگان در چندین نقطه از روستاهای بیله سوار خصوصاًدر روستای مرادلو اکتشاف شده‌است با استخراج وپالایش نفت و طرح احداث مجتمع پتروشیمی وسایر واحدهای مربوط عوض شده وموجب اشتغال ورفع مشکلات مردم منطقه شود. گمرک بین‌المللی این شهرستان که بیش از ۱۰۰سال قدمت دارد انتظار می‌رود اداره کل گمرکات استان به این شهرستان انتقال یافته واداره شود. (تبدیل گمرک شهرستان به اداره کل گمرک استان){3}
درهمین سال با به زیر کشت رفتن اولین قطعات تسطیح نشده بصورت زراعت دیم ،فعالیت تولید در کشت و صنعت ودامپروری پارس آغاز گردیدکه بسرعت با تسطیح اراضی و بهره گیری ازآب ،به زراعت فاریاب تبدیل و بدینسان نظام بهره وری از زمین،عملا" از شکل مرتع قشلاقی متوسط و فقیر به شکل زراعت مکانیزه تغییر یافت. خوشبختانه شروع عملیات اصلی این شرکت ،همزمان با پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی بوده است . زیرا در سایه حمایت های همه جانبه و توجهات ویژه مسئولین وقت نظام مقدس جمهوری اسلامی و بکار گیری مشاوران ،متخصصان و کارشناسان رشته های مختلف کشاورزی و صنایع ، امکاناتی برای این شرکت فراهم گردید که به کانون پیشگام در عرصه تولید،ترویج وآموزش کشور تبدیل گردد.
نظر به اهمیت بالای این بنگاه بزرگ ملی در چند سال اخیر و اقدامات اصلاحی موثرصورت پذیرفته در جهت اصلاح ساختار ،افزایش بهره وری،بهبودکمی وکیفی تولید وتوسعه فعالیت های تولید بذرهای مختلف (گندم -جو-ذرت کلزا-چغندر قند)،تلیسه (نژاد اصیل) نوسازی ناوگان مکانیزاسیون زراعی ، نوسازی باغات میوه وواحدهای صنعتی و نیزواگذاری بسیاری ازفعالیت ها به بخش خصوصی،افق جدیدی در آینده آن گشوده است.شرکت سهامی کشت و صنعت مغان در مسیر تکاملی خود،فرازونشیب های بسیاری رامتحمل شده است وراهی طولانی نیزپیش رو دارد.این شرکت به هر نیتی که پیش از انقلاب شکوهمند اسلامی مان پایه گذاری گردیده ،با بینش متعهدانه وکارشبانه روزی مدیران وبا پایمردی و پشتکارکادر صحرائی وفنی و ستادی خود، از اوان انقلاب اسلامی توانسته است با پیگیری درجهت نیل به اهدافی که منحصرا"به آن اشاره شد،در منطقه محروم مغان ،منشاء خیروبرکت بوده واین اثر به یاری خدواند سبحان همچنان مستدام خواهد بود.
اینک با توجه به خواسته ها و انتظارات مسئولین ازبخش،نیاز شدیدزراعین وکارشناسان اجرائی سازمانهای کشاورزی به آموزش های عملی کشاورزی و بویژه بالا رفتن سطح آگاهی کشاورزان کشور نسبت به سلامت و بهنژادی نهادهای مصرفی و نقش وارزش به سزای کاربرد بذرهای اصلاح شده نهال مرغوب و تلیسه اصیل در افزایش قاطع تولید ،این شرکت در نظر دارد که در ادامه راه خود،همگام با سیاست های اقتصادی کشاورزی نوین جهانی،درفعالیت های خود تحولی ایجاد نموده ودر عرصه تولید و تکثیر بذرهای مرغوب گندم ،جو،ذرت،چغندرقند،یونجه وسویا ،تولید نهال وتولید تلیسه برای پاسخگوئی به انتظارات وتامین نیاز واحدهای تولیدی کشور، به صورت جدی نقش آفرینی نماید.
روشن است که تحقیق این فعالیتها،امکانات ،جایگاه ویژه و محیط ایزوله ای را می طلبد که بستر کم نظیر آن در کشت وصنعت مغان به طور کامل فراهم می باشد. بستری که به یاری خداوند منان همچنان به سوی تکامل پیش خواهد رفت .با توجه به فرآیند تکاملی شرکت مغان و تجربیات حاصله با قاطعیت می توان گفت که این شرکت منشاءاصلی عمران و آبادانی دشت مغان بوده است بطوریکه روستای 1000نفری پارساآباد در سایه این شرکت پرخیز با مهاجرپذیری واسکان عشایر به دومین شهر بزرگ استان اردبیل تبدیل گردیده است و وجود کشاورزان پیشرو کشوری و توسعه کشاورزی مکانیزه در دشت مغان موید تاثیر ترویج وآموزش آن بوده است وچه بسیارکارشناسانی که با کسب تجارب علمی و عملی در این دانشگاه بزرگ در عرصه های ملی منشاء خدمت و اثر گذاری گردیده اند وتولیدات بذری،دامی وباغی(نهال)این شرکت موجب افزایش ثروت ملی در تمام نقاط کشور گردیده است.{4}
دامداری:
دامداری :
دشت مغان ازنقاط گرمسیر ایران است و به همین جهت درفصل زمستان و اوایل بهار،ودر سالهائیکه برف زیادی بر زمین می نشیند و سرمای سخت یخبندان میشود ،زمین سبز بوده و دامها به راحتی ازآن استفاده میکنند وچون کم کم هوا در این ناحیه رو به گرمای میگذارد و علف ها خشک و زرد میشود ، گله ها به سوی دامنه های سبلان به حرکت در می آیند و با آغاز سرما در ارتفاعات سبلان ،گله ها راهی دشت مغان میشوند ودرآن هنگامی که دشت مغان دراثر بارندگی های پائیز از نو سبز گشته و هوا مساعد شده است ، به انجام رسد و این رفت و برگشت هر سال تکرار میشود.
سابقا " دشت مغان فاقد زراعت بود و شهر وآبادی بزرگی نداشت و ساکنان آن همان عشایر شاهسون بودند که درچادر زندگی میکردند و با گله های خود در تمام طول سال از مغان به سبلان و برعکس در حرکت می بودند دولت ایران بارها در صدد اسکان یا به اصطلاح "تخت قاپو"کردن آنان برآمدتا آنهارا به کشاورزی وادارد و این دشت حاصلخیز را آباد سازد ولی توفیق نیافت. شک نیست که اگر اسکان آنان با یک روش صحیحی صورت می گرفت و در باب دامداری و کشاورزی و منازل و مایحتاج عشایر به نحود لسوزی اقدام میشد. ممکن بود به نتایج مطلوبی منجر میشد ولی گردش کار ها چنان که باید باشد نبود وآنکس که برای این قبیل کارهای بنیادی گمارده میشد و بیش از هر چیز نفع شخصی خود را در نظر میگرفت تا اینکه پس از گذشت سالها دولت به فکر آبرسانی به آن دشت افتاد و مردم را وادار به زراعت کرد بدین ترتیب قسمت بزرگی از زمین که بصورت چرا گاه در آمد بود به کشتزار مبدل شد وقتی این امر نتوانست دامداری را از آن منطقه براند وعشایر را از داشتن گله های بزرگ گوسفند محروم سازد تنها درسالهای اخیر بود که قوانین تا برای کردن مراتع و ممنوعیت چرا در آنهابع تصویب رسید و با منع تعلیف احشام درآنها در اردبیل نبز همه جای دیگر ایران ، دامداری رو به انقراض گذاشت .
انواع دام و نژاد آن ها در مغان:
الف) گوسفند:
نژاد بیشتر گوسفند ان منطقه از نژاد گوسفند مغانی هستند که مرکز عمده آن دشت مغان است ، گوسفندان مغانی دارای رنگ سفید شکری ودر برخی موارد سفید با دست و با و صورت خرمائی روشن است و ژن بره های این نژاد در هنگام تولد در حد ود چهار کیلو گرم ودر موقعی که برای فروش پروار میشوند به 75 کیلو گرم میرسد این گوسفندان از لحاظ پشم اهمیتی نداشته و دارای پشمی خشن و کم مقاومت و صاف است دور شیر دهی حیوا ن سه ماه تا 100 روز است مغانیها گوسفند را از نالر شکل گوش آنها به کره (بدون گوش ،کوره (دارای گوش متوسط ) ،قولاق لی (دارای گوش )و بر حسب سن به قوزی (کمتر از یکسال) ، توخلی ( یکساله ) ، اثرکک ( دوساله)،آغ دیش (سه ساله ) و قره دیش ( چهار ساله) تقسیم میکنند.
ب)گاو:
وضع طبیعی و وجود مراتع سر سبز در منطقه مغان ، محیطی مناسب برای گاوداری فراهم آورده است بیشتری ساکنین این ناحیه علاوه بر زراعت چه از نظر کار و چه از نظر تولید شیر دارای چند گاو یا گاومیش هستند ولی متاسفانه طریقه گاوداری و ساختمان طویله ها ،ابتدائی و غیر بهداشتی و مغایرت با اصول فنی است .
با توسعه گاودار یها در برخی نقاط این منطقه دامدارانی مشاهده میشوند که 40تا 50راس گاو دارند و وضع گاوداری آنان از نظر فنی قدری بهتر است بیشتر کارهای دامداران از نژاد های بومی آذر بایجانی است ودر بعضی جاها نژاد سرابی نیز دیده میشود و حتی نژاد هلندی نیز در این ناحیه نگهداری میشود گاوهای بومی این منطقه هیچ گونه علایم مشخصه نژادی ندارند این گاوها به رنگهای مختلف می باشند.
ج) گاومیش :
گاومیش یکی از دام‌های با اهمیت در تأمین شیر، لبنیانت و حتی گوشت قرمز است. گاومیش به دلیل اکوسیستم خاص میکروبی در شکمبه از توان بالاتر هضم فیبر و مواد خشبی برخوردار است و چربی شیر آن دو تا دو و نیم برابر شیر گاو می‌باشد و لذا در تأمین کره و پنیر نقش مهمی را ایفا می‌کند.
کشور هند و مالزی در آسیا و رومانی، مجارستان و ایتالیا در اروپا از جمله کشورهایی هستند که به پرورش صنعتی گاومیش روی آوردند و به رکوردهای بالای تولید شیر در یک دوره شیراوری دست یافتند، رکورد تولید گاومیش ایتالیایی در ۳۰۵ روز دوره شیردهی به ۷۰۰۰ کیلوگرم و حتی بالاتر از آن نیز رسیده است. کشور ما ایران نیز با داشتن ۵۰۰ هزار رأس گاومیش از جمله پرورش‌دهندگان گاومیش در آسیا به شماره می‌رود که در استان‌های شمال غربی، شمال و خوزستان پراکنده‌اند. استان اردبیل با داشتن ۱۰۰ هزار رأس گاومیش رتبه سوم کشوری را دارد و دامنه تولید روزانه شیر در این‌ها، ۳ الی ۵ کیلوگرم با ۸ درصد چربی است. محققین بخش تحقیقات علوم دامی ۴ فقره پروژه تحقیقاتی را د ر خصوص نتایج و ارزیابی آمیخته گری گاومیش‌های بومی اردبیل و ایتالیایی به منظور افزایش تولید شیر در دست اجرا دارند. این پروژه‌ها در مناطق نیمه گرم مغان مانند بیله سوار، نیمه مرطوب نمین، سرد کوهستانی مشگین شهر، نیر و اردبیل د ر هر دو وضعیت پرورش در مرتع و چراگاه و آغل یا همان شرایط بسته انجام می‌گیرد
شتر در منطقه مغان
شترهای دوکوهانه آذربایجان در شمال غربی ایران به‌عنوان ذخیره ژنتیکی دامی ارزشمندی به‌حساب می‌آیند که موطن و جایگاه اصلی آنها در منطقه ساوالان (استان اردبیل) و در شهرستان‌های دشت مغان و مشگین شهر (خیاو) است. همچنین پرورش شتر در دشت موغان یکی از فعالیتهای دامداری عشایر شاهسون این منطقه است.

خطر انقراض شتر دو کوهانه در جهان و آذربایجان
به علت خطر انقراض شتر دو کوهانه در جهان و آذربایجان وهمچنین با توجه به خطر انقراض نسل این حیوان در چند سال گذشته ایستگاه تحقیقاتی شتر دوکوهانه در اردبیل تأسیس شده که عمده فعالیت آن تحقیقات در زمینه تغذیه، پرورش و اصلاح‌نژاد و پیدا کردن راهى برای حفظ نسل این نوع شتر است. جهاد دانشگاهی استان اردبیل درصدد است تا با انجام اقدام‌های اساسی مانع از انقراض این گونه‌های کمیاب شود. در این راستا از اقدام‌های مهم، تولید رده‌های زایای سلول‌های فیبروبلاستی شتر دوکوهانه است که قدم مهمی در حفظ ژنوم این گونه جانوری به‌شمار می‌رود.

ایجاد ایستگاه‌های تحقیقاتی برای حفظ شتر دوکوهانه
تقی قاسمی خادمی، کارشناس ارشد بیوسیستماتیک جانوری با اشاره به مقوله جلوگیری از انقراض گونه‌های جانوری، گفت: گونه‌های جانوری بخصوص گونه‌های دامی که از اهمیت اقتصادی، تغذیه‌ای و درمانی برخوردارند، به‌عنوان حلقه‌های مهم چرخه اکولوژیک به‌شمار می‌روند و حذف این حلقه‌های مهم از چرخه حیات صدمه‌های جبران‌ناپذیری بر پیکره حیات زیستی و بشری وارد خواهد کرد.
خادمی ضمن تأکید بر اهمیت تحقیق و پژوهش کاربردی در حوزه جانوران کمیاب و در خطر انقراض کشور، افزود: در سال ۸۱ مطالعه‌ای در خصوص وضعیت شترهای دوکوهانه در استان اردبیل و با در نظر گرفتن صد درصد جامعه آماری شتر انجام شد که نتایج مطالعات نشان داد، شترهای دوکوهانه استان دارای تیپ بومی و از نوع گوشتی- کرکی است. وی با یادآوری اینکه در سال ۸۹ طرح انتقال آزمایشگاهی جنین شتر دوکوهانه به شترهای ماده تک‌کوهانه با موفقیت به‌انجام رسیده، تصریح کرد: در صورت انجام عملی این طرح در جهت افزایش نسل و تکثیر این گونه جانوری باارزش، می‌تواند قدم مهمی در جهت افزایش تکثیر این دام مهم به شمار رود.
کارشناس ارشد علوم جانوری با اشاره به اینکه اقدام‌های مهم و با ارزش دیگری برای حفظ شتر دوکوهانه ایران توسط مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران با همکاری جهاددانشگاهی و جهاد کشاورزی استان به انجام رسیده، گفت: در این طرح نمونه‌برداری از بافت زنده شتر دوکوهانه انجام و به آزمایشگاه کشت بافت در تهران منتقل شد تا با استفاده از آنها، رده‌های زایای سلول‌های فیبروبلاستی این گونه در خطر انقراض تولید و در این مرکز نگهداری شوند. وی با بیان اینکه ۲ ایستگاه پرورش و نگهداری شتر دوکوهانه در �جهاد آباد� مشگین‌شهر و �جعفرآباد� دشت مغان ایجاده شده، خاطرنشان کرد: شماره‌گذاری و شناسنامه‌دار کردن شترهای دوکوهانه از دیگر اقدام‌ها در این زمینه است. با نزدیک شدن موعد بازگشت عشایر از ارتفاعات �ساوالان� به دشت‌های استان، مسئولان استانی و کشوری می‌توانند با ارائه راهکار و ایجاد تسهیلات ویژه برای شترداران، شتر دوکوهانه ایرانی را از خطر انقراض نجات دهند). گردآوری: گروه اولدوز مغان(
مجتمع دامپروری شرکت کشت و صنعت مغان در زمره گاوداری های بزرگ صنعتی کشور قرار دارد.
بنا به گفته مدیر مجتمع درآیین جشن افزایش شیر کشت و صنعت مغان :در حال حاضر 12هزار و466راس دام درپنچ ایستگاه شیری،دو ایستگاه پرورش تلیسه ،یک ایستگاه نر پرواری و یک ایستگاه سیمنتال نگهداری می شود. برای تامین غذای مورد نیاز این گله ، روزانه 280تن خوراک در کارخامه خوراک دام و سیلوی شرکت به صورت TMPتولید و توزیع می شود.
در 10ماه گذشته افزون بر36هزار تن شیر خام با میانگین دوشای 26/6کیلوگرم در دامپروری کشت و صنعت مغان تولید ودر کارخانه لبنیات خود شرکت فرآوری شده است.
افزایش بی سابقه تولید شیرخام دراین مجتمع با تلاش کارگران وکارکنان و حمایت مدیر عامل و مدیران بخش های مختلف ،تولید روزانه شیردراین مجتمع به 130تن با میانگین دوشای 30کیلو گرم در روز رسیده است.
درحال حاضر 92نفر کارمند رسمی و روزمزد و 330نفر نیروی پیمانکاری به صورت شبانه روزی در این مجتمع با هدف حفظ سلامت دام و بالا بردن میزان تولید فعالیت می کنند.
شرکت کشت وصنعت و دامپروری مغان در پارس آباد با داشتن اراضی وسیع کشاورزی 2هزار و600هکتار باغ های میوه،مجتمع بزرگ دامپروری ،کارخانه های قند،لبنیات،فرآوری میوه و چند واحد تولیدی دیگر یکی از شرکت های منحصربفرد کشور است.
پارس آباد مغان در230کیلومتری شمال اردبیل و کناره های رودخانه ارس قرار دارد.{5}
عشاير استان با طي مسافتي حدود 43 تا 280 كيلومتر فاصله از مسير پنج ايل راه خود را از قشلاقات دشت مغان و خلخال به ييلاقات و ارتفاعات كوه هاي سبلان ، باغرو و بزگوش مي رسانند.
تعدادي از عشاير استان كه به صورت زميني پاي پياده كوچ مي كنند قبل از رسيدن به منطقه ييلاقي دست كم 10 تا 15 روز در مناطق يازلاق مي مانند و به تدريج خود را به ييلاقات مي رسانند.
جمعيت عشاير استان اردبيل ۶۶ هزار و ۵۰۰ نفر و در قالب ۱۲ هزار و ۸۰۰ خانوار بوده كه به نگهداري يك و نيم ميليون راس دام مشغول هستند.
عشاير استان از ۴۵ طايفه مستقل تشكيل شده كه همه ساله در يك هزار و ۵۲۷ اوبا ، ۵۲۷ قشلاق ، ۲۳۷ ييلاق ، هفت زيست بوم و ۵۱ سامانه زندگي مي كنند.
در مقايسه با جمعيت عشايري كشور عشاير شاهسون اردبيل ۶/۵ درصد از جمعيت عشاير كشور را تشكيل مي دهند و در قياس با جمعيت استان اردبيل شش درصد از جمعيت استان را به خود اختصاص داده اند.
عشاير استان همه ساله ۱۰ هزار و ۵۰۰ تن گوشت قرمز ، ۴۳ هزار تن شير ، پنج هزار و ۴۰۰ تن پنير و يك هزار و ۵۰۰ تن پشم و ۱۳ هزار و ۶۰۰ متر مربع صنايع دستي توليد مي كنند.
برخي از عشاير عشاير استان به شغل باغباني و كشاورزي نيز مشغول هستند ولي در مجموع توليدات عشاير استان از لحاظ وزني ۱۵۹ هزار تن و از لحاظ ريالي دو هزار و ۳۰۰ ميليارد ريال است.
عشاير استان اردبيل كه به ايل شاهسون معروف هستند معمولا همه ساله نيمي از سال را در قشلاقات مغان و نيمي ديگر را در ارتفاعات شهرستان مشگين شهر و در دامنه هاي سبلان سپري مي كنند.
عشایر شاهسون
کوچ نشینی یک حیات بشری است که پس از یک جا نشینی پدید آمده است و قدمت آن به 12 هزار سال پیش برمی گردد وتاریخچه عشایر شاهسون به طوایف و ترکمنان وابسته به ترک های غز که از گذشته های دور در نواحی شرق دریای خزر زندگی چادر نشینی داشته اند ارتباط پیدا می کند که در حدود 1000سال قبل به خراسان عزیمت و پس از شورش و طغیان بر علیه محمد غزنوی به دشت ها و دامنه های کوه سبلان رهسپار و برخی در اردبیل و عده ای در دشت مغان به زندگی مشغول شده ا ند و از همین زمان زبان ترکی بین اهالی و ساکنین آذربایجان رواج یافته که امروز آنرا زبان آذری می نامند.
جمعیت
جمعیت عشایر استان از دو ایل بزرگ بنام ایل شاهسون با4/93 درصد وایل قره داغ با5/1 درصد جمعیت و دو طایفه مستقل شاطرانلو با 8/3 درصد و طایفه مستقل فولادلو با 3/1 درصد تشکیل شده است. این تعداد عشایر در 572 قشلاق، 7زیست بوم، 22 کانون توسعه و 1527 اوبه زندگی می کنند و در مجموع عشایر استان از 45 طایفه تشکیل شده است.عشایر شاهسون 6 درصد جمعیت استان و در کل 6/5 درصد جمعیت عشایری کشور را تشکیل می دهد.
وضعیت اقتصادی عشایر شاهسون:
دشت حاصل خیز مغان در جلگه گسترده اردبیل و متاثر از آب و هوا و شرایط اقلیمی کوه سبلان از پر محصول ترین نقاط کشور بوده و عشایر شاهسون را در منطقه قشلاقی عشایر در فصول پاییز و زمستان، به عبارتی" دوره قشلاقی" به خود اختصاص داده است کوچ یکی از ضروریات لازم زندگی عشایر است که به دو صورت شامل کوچ عمودی و کوچ افقی است که در استان اردبیل از نوع عمودی بوده و از کمترین ارتفاع(5 متر از سطح دریا) شروع، و تا ارتفاع 4500 متری ادامه داشته و طول این کوچ به بیش از 400 کیلو متر ادامه پیدا می کند که شامل کوچ بهاره و کوچ پاییز است. کوچ بهاره معمولا بر اساس عرف و عادت محلی از 45 روز بعد از عید شروع و به مدت 15 الی 20 روز طول می کشد و کوچ پاییز که از اواسط یا اواخر شهریور ماه شروع و به مدت 40 الی 45 روز طول می کشد. البته ذکر این نکته ضروری است که زمان شروع کوچ بهاره و پاییزه و مدت اطراق در مراتع میانبند تابع شرایط اقلیمی و آب و هوایی است که این امر می تواند مدت کوچ را اندکی تغییر دهد.
تاریخچه عشایر شاهسون
شاهسون ها گروه هایی از طوایف ترک ایران هستند که از سوی شاه عباس اول سازماندهی شده اند تا موقعیت طوایف ترک قزلباش را احراز کنند.
نادر شاه افشار برخی از این طوایف را تحت رهبری فردی به نام بدرخان از طایفه ساریخان بیگلو متحد کرد.
در قرن هیجدهم در اثر رقابت داخلی در خانواده بدر خان شاهسون به دو کنفدراسیون تقسیم شد که از آن زمان به بعد به نام شاهسون های اردبیل و مشگین شهر نامیده می شوند.
در اوایل قرن نوزدهم میلادی هر کدام از کنفدراسیون های دو گانه که اِل خوانده می شد به وسیله یکی از اعقاب بدرخان با لقب اِل بیگی رهبری می شد.
در دوران حکومت قاجار فعالیت های زیادی در قلمرو شاهسون ها به وقوع پیوست. به خصوص در زمان فتحعلی شاه با عقدقرارداد گلستان بین ایران و روس، روس ها در منطقه تالش و بخش های شمالی مغان ساکن شدند واین امر باعث تهدید سرزمین های قشلاقی شاهسون ها گردید و بر اساس معاهده ترکمنچای مرزهای ایران از سمت شمال محدود و به شکل هروی در آمد در نتیجه قسمت بزرگی از منطقه قشلاقی ایل شاهسون از دست رفت.
معیشت:
معیشت عشایر ایل شاهسون صرفاً از طریق دامداری با استفاده از مراتع ییلاقی و قشلاقی صورت می گیرد. گوسفند نژاد مغانی ترکیب اصلی دام آن ها را تشکیل می دهد. تولید شیر و فرآورده های لبنی و صنایع دستی نیز در تأمین بخشی از درآمد آن ها نقش ایفا می کند.
مسکن
مسکن اصلی ایل شاهسوندر قشلاق ساختمانودر ییلاق آلاچیق می باشد که دارای ساز های چوبی متشکل از 32 یا 28 یا24 چوب صیقل یافته به نام چوبوغ، با مرکزیت اتصال قسمت فوقانی این چوبوغ ها به نیم کره گنبدی شکل چوبی به نام چنبره می باشد. پوشش خارجی آن توسط نمد سفید تهیه شده از پشم حلاجی شده گوسفندان و با فرمول خاص خود آراسته می شود. پوشش خارجی و ظاهری (نمد) آن توسط مردان ایل به قطعاتی منظم به نام تَرَک بریده شده و متناسب با اندازه و شکل مورد نظر دوخته می شود که از 5 قسمت اصلی یانلیق در طرفین، دالّیق، تپه لیک و قاپی لیق تشکیل شده است. آلاچیق محل اصلی زندگی و پذیرایی از مهمانان در جشن ها و مراسم می باشد. سمت درونی آن را به وسیله دستبافت های خود پوشانده و یا می آرایند. نوع، دیگر مسکن ایل شاهسون کومه است، مسکنی طوسی و به شکل دالان که با استفاده از چوبو غ های جنگلی عمدتا بدون تلاش و صیقل و همچنین نمدهای مستعمل برای پوشش ظاهری آن می باشد.کومه اغلب به عنوان مطبخ و محل استحصال لبنیات و انجام کارهای زنان عشایر است. در برخی موارد افراد کم بضاعت از آن به عنوان محل زندگی، استراحت و انجام کارهای خود نیز استفاده می کنند.

پوشاک شاهسون ها
در دوره معاصر پوشاک مردان و زنان شاهسون همانند پوشاک یکجانشینان روستائی منطقه مشگین شهر، مغان و ارسباران بوده و هرگونه تغییر و تحول که در نوع وشکل لباس روستائیان بوجود آمده است دامنه تغییرات آن به تدریج شکل، ترکیب و نوع لباس شاهسون ها را نیز در برگرفته است.به طوریکه در اوایل صده شمسی معاصر، مردان منطقه نیز دارای لباس مخصوصی بوده اند که امروز حتی در دورافتاده ترین نقطه آذربایجان نیز هیچ اثری از آن پوشش مشاهده نمی شود. در حال حاضر پوشاک مردان شاهسون نیز همانند لباس مردان روستائی وشهری بوده و اگر چه بنا به مقتضیات شغلی، شیوه معیشت و عادات و سلیقه ، پوشاک آن ها رنگ و جلای لباس مردان شهری را ندارد، ولی ترکیب لباس در تابستان یا زمستان یا انواع کلاه وکفش مورد استفاده با اندک تفاوتی در نوع جنس آنها، با هم یکی هستند.
با این وجود زنان شاهسون تا حدودی بافت سنتی پوشاک خود را حفظ کرده اند و حتی در مواردی نیز هیچ الگو یا ترکیب جدیدی را در بافت سنتی لباس خود راه نداده اند.
پوشاک بانوان شاهسون 9 تکه است که عبارتند از:
1-کوینک 2-تومان 3-یایلیق(روسری) 4- آلین یالیق 5- آراخچن(عرقچین) 6-یل(نیم تنه ساده ای که زمستان ها روی جلیقه پوشیده می شود) 7-جلقا(جلیقه بی آستین)8-جوراب 9- باشماق(کفش)
موسیقی
موسیقی متداول در میان عشایر شاهسون موسیقی عاشیقی است.عاشیق ها راوی فرهنگ شفاهی، تاریخ و بیانگر حماسه ها، رزم ها، و رویدادهای مهم تاریخی ایل در منطقه آذربایجان می باشند.
اشعار عاشیق ها هجائی است و از روی تعداد هجاها و مفهوم نام گذاری شده است. از مشهورترین اشعار و نوع موسیقی آن می توان از گرایلی، قوشی،تجنیسی، بایاتی، باغلاما، دیوانی، خلق ماهنسی و غیره را نام برد. انواع دیگر موسیقی را در این میان می توان در جشن ها و سرودهای ملی و مذهبی، عروسی ها، تعزیه و لالایی های مادران و یا نی لبک(توتک)چوپان شنید.
ایلات و عشایر حوزه شمال غرب
حوزه استقرار عشایر شمال غربی ایران شامل عشایر مستقر در سرزمین آذربایجان (استان های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، زنجان) و بخشی از گیلان است كه به دلیل كوهستانی بودن منطقه از تنوع آب و هوایی برخوردار است. جنگل های تنك، مرغزارهای سرسبز و مراتع پهناور و سرسبز از ویژگی های این ناحیه است كه سبب رونق زندگی عشایر در این منطقه شده است.
در آذربایجان، ایلات و طوایف متعددی مانند ایل شاهسون و ارسباران زندگی می كنند. کوچ نشینان ارسباران در منطقه زیبای ارسباران در ناحیه کوهستانی و جلگه ای به سر می برند و قلمرو عمده آن ها در بخش باختری دشت مغان در پیرامون شهرستان اهر است. نام این ایل از منطقه سکونت آن ها بین سرزمین ارسباران و قره داغ گرفته شده است. سابقه تاریخی این ایل نیز شباهت زیادی به تاریخ شاهسون ها دارد. منطقه تابستانی ییلاقی ایل ارسباران را کوه های اطراف سبلان و ارسباران، قوشا داغ در پیرامون شهرهای مشگین شهر، سراب و اهر تشکیل می دهد. منطقه زمستانی (قشلاقی) ایل ارسباران را نیز جنوب دشت مغان و اطراف رود قره سو و کنار رود ارس در منطقه خدا آفرین تشکیل می دهد. کوچ نشینان ارسباران همانند شاهسون ها از طایفه، تیره، کویک، اوبه و خانواده تشکیل شده است. جشن ها و آیین های این ایل شباهت بسیار زیادی به مراسم ها و آیین های ایل شاهسون دارد.
طوایف خلخال در كوه های طالش زندگی می كنند. قشلاق شاهسون ها و طوایف ارسباران در دشت مغان و گرمسیر طوایف خلخال، حاشیه رود قزل اوزن است.
ایلات کردزبان میلان و جلالی نیز در همین حوزه در منتهی الیه شمال غربی در حاشیه مرز استان آذربایجان غربی با کشور ترکیه زندگی می كنند. مهمترين ايلات اين قطب را عشاير شاهسون، جلالي، قره داغ (ايل ارسباران) ميلان، شكاك، زرزا، پيران، پنيانشين، سادات، قره پاپاق، مامش و سعدلو تشكيل مي �دهند.
الگو هاي كوچ و ايل راهها (انواع، اشكال، وسيله، مسافت(
شيوه زيست عشاير مبتني بر زيست ييلاق و قشلاق بوده و به صورت عمودي از كمترين ارتفاع (40متر از سطح دريا ) تا ارتفاع 4500 متري ادامه دارد . تحولاتي كه در طي چند ساله اخير در استان اتفاق افتاد در كوچ و سازمان ايلي تحولاتي جدي بوجود آورد. شرايط اكولوژيكي حاكم بر مناطق عشايري سبب شده است كه عشاير دو بار در سال كوچ كنند ،بدين معني كه در اوايل پاييز از مناطق ييلاقي به مناطق قشلاقي كوچ كرده و بار ديگر در اواسط ارديبهشت ماه با تحول شرايط اقليمي به ييلاق بر مي گردند . بنابراين حدود 4 ماه از سال در ييلاق و نزديك به 7 ماه در قشلاق استقرار مي يابند و يك ماه نيز در رفت و برگشت و در مسير كوچ مي باشند.
عشاير استان با طي مسافتي حدود 4/43 الي 280 كيلومترفاصله از مسير 5 ايلراه خودشان را به ييلاق مي رسانند.
لازم به توضیح است عشایر استان اردبیل قبل از رسیدن به منطقه ییلاقی حداکثر 15 روز در مناطق یازلاق می مانند و به تدریج خودشان را به ییلاقات می رسانند.
مسير كوچ و ايل راههاي اصلي عشايراستان :
-1 مغان - انجيرلو - قباله - برزند - شمسير - كنگرلو - ييلاقهاي مشگين شهر و حومه با مسافت 5/107 كيلومتر
-2 مغان - انجيرلو - شهر گرمي - بيل داشي - شهر رضي - روستاي ساميان - شهر اردبيل - ييلاقهاي باغرو و بزغوش با مسافت 174 كيلومتر
-3مغان- روستاي بران - روستاي آقا محمد بيگلو - روستاي زيوه - صلوات- كنگرلو - ارباب كندي - ساميان - اردبيل در شهر اردبيل به دو مسير
یيلاقهاي بالاي سرعين با مسافت 7/271 كيلومتر
ييلاقهاي شهرستان سراب با مسافت 9/279 كيلومتر
-4 سجهرود - برندق- نيساز - آق سو - سوسهاوا - ييلاق قزل بلاغ با مسافت 2/106 كيلومتر
-5جعفرآباد - تيل- كرين- لرد - ييلاق طالشه درق با مسافت 4/43 كيلومتر
با بررسي مسافت ايل راههاي عشاير طولاني ترين مسير حد فاصل شهرستان پارس آباد از استان اردبيل و شهرستان واقع در استان آذربايجان شرقي به طول 280 كيلومتر مي باشد و كوتاه ترين مسير مربوط به شهرستان خلخال 4/43 كيلومتر گزارش شده است .
-صنعت،صنایع دستی)فرش،گلیم،خورجین،دستباف های عشایری و (...
صنایع دستی عشایر مغان:
ورنی یکی از بافته های دارای منحصر به فرد ایران دست بافتهای عشایر شاهسون است این بافتها معمولا از جنس ابریشم یا پشم یا مختلط می باشد و آن را بر دار عمودی بافته می شوند با اشکال هندسی به صورت ذهنی و بدون نقشه عمدتا دارای طرح و نقش زیبا و طبیعی از حیوانات و گیاهان توسط زنان و دختران عشایر مغان بافته و به بازار عرضه می کنند. و معمولا از نقش های چون سگ، خروس، گاو، اسب، شتر، بز، گوسفند زمینه ورنی یا گلیم به کار می برند.
ورنی بافی، گلیم بافی مهمترین صنایع دستی عشایر مغان محسوب می شود.
یکی از مهم ترین مناطق ایران در قالی منطقه آذربایجان است.
گلیم هایی که در این منطقه بافته میشوند به نام ورنی شناخته میشوند.
یکی از مهم ترین مناطق در آذربایجان که مهد ورنی شناخته میشود دشت مغان در اردبیل است.
این گلیم یکی از بافته های عشایر به شمار می آید یکی از اقوام عشایر آذربایجان در بافت ورنی ایل شاهسون است.
این گلیم را حد فاصلی بین گلیم و قالی میدانند.
نخ های ورنی معموال از پشم یا ابریشم ساخته می شوند.
در واقع ورنی یک نوع گلیم است که به صورت یه رو بافته می شود.
مشخصات گلیم مغان
گلیم مغان یکی از معروف ترین گلیم ها در صنایع دستی به شمار می آید.
این گلیم در سایز 90 در 60 بافته شده است.
جنس تار و پود این گلیم از کرک است و تمام رنگ های به کار رفته در آن گیاهی و فاقد مواد مضر شیمیایی میباشد.
در طرح به کار رفته در این ورنی از سری طرح های خطی محرمات استفاده شده است.
کاربرد گلیم مغان
در زندگی عشایر گلیم نقش مهمی ایفا میکند از آن میتوان به عنوان زیر انداز یا فرش استفاده کرد.
در گذشته از نقش های ورنی در خورجین اسب ها هم استفاده میشد.
امروز این گلیم ها توانسته اند به آرامی راه خود را به دکوراسیون منازل پیدا کنند و با طرح های خاص و منحصر به فرد خود به فضای داخلی منازل جلوه ای دو چندان ببخشند.
از این گلیم ها میتوانید در اتاق خواب به عنوان زیر انداز یا فرش بهره ببرید.
ویژگی گلیم مغان
بافت ورنی یا گلیم مغان تنها در بین عشایر آذربایجان و ایل شاهسون جریان دارد به همین دلیل دارای طرح و نقوش خاصی نسبت به گلیم های مناطق دیگر ایران دارد.
پر استفاده ترین طرح در گلیم مغان گوزن، آهو، گرگ، سگ گله، بوقلمون، مرغ و خروس، شغال، روباره، پرندگان محلی و … است که گلیم بافان آذربایجانی با مهارت و دقت خاص خود آنها را در قالب اشکال هندسی ترسیم میکنند.
ریز نقش هایی که در گلیم مغان به کار می رود همگی تماما دارای نقوش ذهنی بوده و بدون نقشه بافته می شوند.{6}
ورنی و اجاق قراقی
موسم کوچ که فرا می رسید، هنرهای زنان عشایر در قالب انواع دست بافته ها از �ورنی� گرفته تا �خورجین� و �اجاق قراقی� در کنار آلاچیق های فرو نشسته و یا برافراشته در ییلاق و قشلاق خودنمایی می کرد اما با خاموشی کوچ امروز هنر عشایر نیز در حال خاموشی است.
این روزها دیگر کوچ با تصاویر دلنواز خود از انبوه رمه های پراکنده در دشت ها، زنان و کودکان سوار بر شتر، اسب و قاطر خبری نیست و همراه با سکونت عشایر در روستاها فرهنگ عشیره ای آنها که تولید بافته ها یکی از آنها بود نیز در حال مرگ تدریجی است.
در گذشته قالی‌ بافی، گلیم بافی، ورنی بافی، خورجین بافی، اجاق قراقی، برگ بافی، نمد مالی، سوزن دوزی، چرمه دوزی و خامک دوزی از جمله صنایع دستی زنان مناطق عشایر بود که به غیر از گلیم و فرش بقیه در حال فراموشی است.
خورجین بافی
خورجین یکی از دست آفرینه هایی است که پیش از این به صورت گسترده در مناطق روستایی و جوامع عشایری با نقوش هندسی تولید می شد ولی امروزه تعداد افراد مشغول به بافت آن روز به روز کمتر می شود.
خورجین‌ها پیشتر جزو جهیزیه دختران عشایری محسوب می‌شد و به همین دلیل به جز ارزش کاربردی از ارزش معنوی و هنری زیادی هم برخوردار بود.
مواد اولیه خورجین از پشم های رنگی، نخ پنبه ای و گاه موی بز بوده و موارد مصرفی نظیر حمل و نقل پشت چهار پایان، دوچرخه و موتورسیکلت داشته است، عرض این هنر دستی بین 30 تا 90 بوده و به صورت قواره ای بافته می شود.
خورجین در اندازه‌های مختلف بافته می‌شود و ابعاد آن به طور متوسط حدود 3.5 متر در 90 سانتی ‌متر است و چندین نوع تکنیک بافت در آن به کار می‌رود، یک قسمت آن گلیم بافت با تکنیک سوزنی و قسمت دیگر گلیم بافت ساده و بالاخره قسمتی با تکنیک قالی بافت بافته می‌شود.
نقوش این گونه خورجین‌ها هندسی است و بیشتر از گنجینه نقوش سنتی انتخاب و بافته می‌شوند.
اجاق قَراقی بافی
در استان اردبیل، عشایر دشت مغان نوعی پارچه دستبافت تمام پشمی هم می بافند که به لهجه محلی �اجاق قراقی� نامیده می شود.
دست بافته ای پشمی که برای حفاظت از فرش اصلی اتاق یا زیراندازهای دیگر در مقابل شراره های آتش هیزم اجاق ( قرق اجاق) استفاده می شود.
به اصطلاح محلی، نوعی قراق برای اجاق است، نقوش اجاق قراقی هندسی و ذهنی و از لحاظ شیوه بافت و شکل ظاهری کاملا شبیه به جاجیم است و مصرف محلی دارد.
اجاق قراقی های قدیمی نعلی شکل بوده اند ولی امروزه برای راحتی آن را مستطیل شکل می بافند.
این پارچه پشمین، یکی از جلوه های هنر بی بدیل استان اردبیل است و با تلاش دستان زحمتکش عشایر این استان تهیه می شود.
هنرمندان معمولا برای بافت اجاق قراقی نقشه معینی ندارند و به صورت ذهنی، هنگام بافت، این پارچه ها را طراحی می کنند، شیوه بافت این محصول مشابه جاجیم است و اغلب با طرح و نقشه ی هندسی در بازار عرضه می گردد، سه ضلع دوخته شده معمولا با قیطان های رنگی یا مهره های تزیینی آراسته می شوند.
پلاس
پلاس یکی از زیراندازهایی است که به نسبت سایر بافته های دستی ارزش مادی کمتری دارد و به عنوان زیرانداز، سجاده و خورجین استفاده می شود.
پلاس از نظر ظاهری به گلیم با بافت درشت شباهت دارد و از لحاظ شیوه بافت همانند گلیم است، همچنین از نظر مقایسه با جاجیم از نظر ظاهری می توان گفت شبیه به هم هستند، با این تفاوت که خطوط در جاجیم به صورت عمودی است ولی در پلاس به صورت افقی است، از نر جنس نخ به کار رفته اغلب از پشم استفاده می شود.
این دست بافته ها که جزیی از زندگی عشایر استان بود این روزها در حال فراموشی بوده و کم کم به خاطره ای در اذهان عشایر و روستاییان تبدیل می شود.
علاقه خاصی به خورجین بافی داشتم، در قدیم زنان دور هم جمع می شدند و با انگیزه و علاقه زیاد به بافت خورجین اقدام می کردند.(عظمت شاهی از بانوان عشایر مغان)
خورجین را زنان عشایر در حمل بار چهار پایان و صندوقچه آلاچیق مورد استفاده قرار می دادند.
در گذشته کار زنان عشایر بیشتر بافندگی از قبیل گلیم، پلاس، اما امروزه این نوع بافت جای خود را به صندوقچه های فلزی داده است.
خورجین و اجاق قراقی بود اما با توجه به تغییر شیوه زندگی عشایر این گونه صنایع دستی نیز رنگ باخته است.
اکنون زنان عشایر بیشتر به بافت فرش محلی و سنتی به لحاظ درآمد زایی روی آورده اند و بافت خورجین و گلیم در کمتر قشلاق و ییلاقی آن هم به ندرت صورت می گیرد.
هنوز خورجین ها و دیگر بافندگی های عشایر را در خانه نگه داشته و در برخی مواقع از آن استفاده می کنند.
دست بافته هایی چون خورجین و اجاق قراقی دیگر به درد عشایر نمی خورد ولی گلیم و پلاس هنوز هم نه تنها در داخل چادر و آلاچیق مورد استفاده عشایر است بلکه هنگام استراحت در طبیعت هم از آن استفاده می شود.
روزگار امروز عشایر دیگر حال و هوای گذشته ندارد، زنان عشایر در گذشته بیشتر در کنار شیر دوشی و تهیه لبنیات به بافت انواع صنایع دستی اقدام می کردند اما این گونه فعالیت ها دیگر رنگ باخته و دلیل آن تغییر شیوه زندگی عشایر و یک جا نشینی بوده است.

خورچین بافی عشایر جزءآثار ملی به ثبت رسیده است.{7}
ب-شرکت ها و مراکز اقتصادی وتولیدی - صنعتی:
ب-1-شرکت سهامی کشت وصنعت ودامپروری مغان:
ب-1-1-تاريخچه عمران دشت مغان
در بياباني به‌ نام دشت مغان كه محل قشلاق عشاير ايل‌سون بوده است آثاري از عمران و آباداني وجود نداشته و عشاير نيز از ابتدايي‌ترين شرايط زندگي بي بهره بوده‌اند و در اين حال زندگي خان‌خاني و بيگي مزيد بر علت شده و ظلم و جور فراواني به آنها روا ‌داشته شده است. يكي از هدف‌هاي اوليه عمران دشت مغان اسكان عشاير و بهبود زندگي آنان بوده است و در همين راستا، در سال 1327 شركتي بنام شيارآذربايجان تشكيل گرديد كه عمليات خود را با خريد تعدادي ماشين‌آلات كشاورزي آغاز و به زراعت ديم اقدام نمود؛ ليكن در بدو امر به‌علت عدم تكافوي نزولات آسماني و عوامل ديگر موفقيت مورد نظر به دست نيامد. شكست در برنامه‌هاي زراعت ديم در سال 1328 موجب گرديد تا كماكان به تفكر استفاده از زمين دشت بعنوان مرتع، رجعتي نه چندان پايدار بوجود آيد. با اين همه تفكري گسترده‌تر نشان داد كه جريان عظيم آب رودخانه ارس در خط‌القعر دشت از جمله توان‌هاي منطقه مي‌باشد ودر اجراي اين فكر برنامه احداث شبكه آبياري براي مشروب كردن بخشي از اراضي تهيه و به منظور تركيب امكانات هم‌جوار كوشش‌هايي به‌عمل آمد تا با انحراف آب از رودخانه ارس بخشي از مراتع قشلاقي به زراعت فارياب تبديل شود.
از سال 1330 اقدامات عملي جهت احداث شبكه كوچك آبياري شروع و در سال 1332 آماده بهره‌برداري شد و متعاقب آن طرح بزرگ‌تري در سال 1338 به پايان رسيد و از آن تاريخ جمعاً 18604 هكتار از اراضي دشت مغان به زير كشت آبي رفت و اين امر باعث شد تا 4000 خانوار عشايري اسكان يافته و ضمن دامداري به كشت و زرع نيز بپردازند.
احداث سد مخزني ارس در موقعيت شهرستان جلفاي استان آذربايجان‌شرقي و سد انحرافي ميل و مغان حاصل نتايج به بار آمده از زراعت آبي در دشت بوده است . فعاليت‌هاي مربوط به احداث سد ميل و مغان و شبكه عظيم آبياري از سال 1347 شروع و در سال 1351 مورد بهره‌برداري قرار گرفت و درهمين سال بود كه وزارت كشاورزي (وقت)، مجتمع كشت و صنعتي را با نام "طرح كشت و صنعت و دامپروري مغان" در سطح 63000 هكتار از اراضي منطقه پايه گذاري نمود. در اسفند ماه سال 1353 نام طرح به "شركت سهامي كشت و صنعت و دامپروري مغان" تبديل گرديد و در سال 1352 بين وزارت كشاورزي‌(وقت) و مهندسين مشاور "هاوائين اگرونوميكس – اينتر نشنال" و شركت "اگرونوميك ايران" قراردادي منعقد شد كه به موجب آن مطالعات جامع شركت به عهده آنان واگذار گرديد. در همين سال با به زير كشت رفتن اولين قطعات تسطيح نشده بصورت زراعت ديم، فعاليت توليد در كشت و صنعت و دامپروري مغان آغاز گرديد كه بسرعت با تسطيح اراضي و بهره‌گيري از آب به زراعت فارياب تبديل و بدين‌سان نظام بهره‌وري از زمين، عملاً از شكل مرتع قشلاقي متوسط و فقير به شكل زراعت مكانيزه تغيير يافت. دراين اوان هم‌زمان با فعاليت شركت كشت و صنعت و دامپروري مغان، در باقيمانده اراضي دشت مغان پنج شركت سهامي زراعي (سبلان ، ارس ، نادر ، اولتان و قوري چاي) تشكيل و شروع به فعاليت نمودند. شهر پارس‌آباد كه قبل از سال 1350 يك آبادي كوچك چند خانواري بيش نبود به دنبال تشكيل و فعاليت شركت‌هاي فوق‌الذكر به سرعت از لحاظ جمعيت، وسعت و وضعيت اقتصادي رشد و توسعه پيدا كرد بطوري‌كه به يكي از شهرهاي مهاجرپذير و پررونق استان تبديل گرديد. شايان ذكر است در اوايل پيروزي انقلاب اسلامي شركت‌هاي سهامي زراعي منحل و اراضي آن‌ها به زارعين صاحب نسق واگذار گرديد .
فعاليت‌هاي اصلي شركت كشت و صنعت و دامپروري مغان بعد از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي نيز استمرار يافته بطوري‌كه در سايه حمايت‌هاي همه جانبه و توجهات ويژه مسئولين وقت با بكارگيري مشاوران، متخصصان و كارشناسان رشته‌هاي مختلف كشاورزي، صنايع و ... امكاناتي براي اين شركت فراهم گرديد تا به كانون پيش‌گام در عرصه توليد، ترويج و آموزش كشور تبديل گردد . بهره‌برداري بهينه از نيروي انساني و منابع آب و خاك ( كشاورزي پايدار ) حراست از مواهب خدادادي دشت زرخيز مغان، ترويج و آموزش كشاورزي نوين، تلفيق صنعت با كشاورزي و نيز توليد تجاري با كيفيت ممتاز از جمله اهداف اصلي اين شركت بوده و به ياري خداوند سبحان هم‌چنان با جديت استمرار خواهد يافت.
ب-1-2- كارخانه‌های شرکت:
از کارخانه های شرکت سهامی کشت وصنعت ودامپروری مغان،
كارخانه پروسس بذور است. اين كارخانه داراي ظرفيت اسمي پروسس 5 تن در ساعت بذر ذرت و 10 تن در ساعت بذر گندم، 7 تن در ساعت بذر جو، 2 تن در ساعت بذر چغندر، 5 تن در ساعت خشك ‌‌كني ذرت دانه‌اي و 10 تن در ساعت بوجاري دانه‌هاي روغني مي‌باشد كه در سال 1366 مورد بهره‌برداري قرار گرفته و با پروسس محصولات بذري شركت ( 80% فعاليت ) و محصولات بخش خصوصي ( 20% فعاليت ) ، سالانه حدود 6500 تن بذر ذرت و تا 16000 تن بذورهاي گندم و جو را پروسس و در بسته‌بنديهاي صادراتي به بازار عرضه مي‌كند .
كارخانه لبنيات در سال 1375 با ظرفيت اسمي دريافت 180 تن شير خام بمنظور جذب و فرآوري شير توليدي مجتمع دامپروري شركت احداث گرديده است . در حال حاضر شير توليدي امور دامپروري به علاوه شير توليدي بخش خصوصي در اين كارخانه به شير خشك بسيار مرغوب ، كره پاستوريزه ، خامه، شير پاستوريزه و دوغ تبديل مي‌شود.
كارخانه قند ازدیگر کارخانه های این شرکت بوده که اين كارخانه در سال 1357 با دريافت 24400 تن چغندر قند بهره‌برداري آزمايشي خود را آغاز نمود داراي ظرفيت اسمي 5000 تن چغندر قند در روز بوده و محصول اين واحد شكر مي‌باشد و در كنار آن ملاس و تفاله خشك بعنوان محصولات فرعي توليد مي‌گردد.
كارخانه پروسس ميوه ،به منظور جلوگيري از هدر رفتن ميوه‌هاي پادرختي باغات ميوه در سال 1371 مورد بهره‌برداري قرار گرفت خط توليد اين كارخانه شامل كنسانتره با ظرفيت 3 تن در ساعت خط توليد انواع نكتار با ظرفيت 5/2 تن و خط توليد آبميوه با ظرفيت 9300 پاكت 200 گرمي در ساعت مي‌باشد .
ازدیگرکارخانه ها مکمل دراین مجموعه تولیدی كارخانه خوراك دام است. اين كارخانه كه در سال 1367 جهت تأمين نيازهاي غذايي دام‌ها راه‌اندازي شده است، داراي سيلوهاي بزرگ نگهداري مواد اوليه و خط توليد كنسانتره به صورت فله و پليت جهت دام و طيور بوده همچنين داراي خط توليد علوفه بصورت TMR مي‌باشد. ظرفيت توليد خط كنسانتره بصورت فله (30 تن در ساعت) و يا پليت (8 تن در ساعت) و ظرفيت توليد علوفه بصورت TMR در شش نوع مختلف 200 تن در روز ( دو شيفت كاري) مي‌باشد.
كارگاه جعبه سازي از سال 1386 با دو دستگاه تزريق پلاستيك 300 ، 250 تني در قالب‌هاي 3 ، 6 و 9 كيلوئي با ميانگين توليد روزانه 3000 عدد جعبه فعاليت مي‌كند كه در سال جاري 1.057.109 عدد جعبه توليد نموده است. {8}
تاریخچه و مناطق جغرافیایی پنبه
پنبه (به ترکی Pambiq و انگلیسی Cotton) با نام علمی Gossypium یک نوع محصول صنعتی کشاورزی است که از الیاف پوشانندهٔ دانهٔ پنبه دست می‌آید. پنبه تشکیل‌شده از الیافی نرم و پف‌دار است که درون کپسولی به دور تخم‌های گیاه پنبه می‌روید. این الیاف از سلولز تشکیل شده‌اند و به دلیل ویژگی پوشانندگی، می‌توانند تخم‌های گیاه را با خود به مناطق دور ببرند و به گسترش گیاه کمک کنند.
گیاه پنبه بومی مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری سراسر جهان شامل قاره آمریکا، آفریقا و هند است. بیشترین تنوع پنبه‌های وحشی نخست در مکزیک، و سپس در استرالیا و آفریقا یافت می‌شود. پنبه توسط ساکنان هر دو بر قدیم و بر جدید اهلی شد. بخش‌هایی از الیاف پنبه در کاوش‌های باستان‌شناسانه مربوط به ۵۰۰۰ پیش از میلاد در مکزیک و تمدن دره سند (پاکستان امروزی) پیدا شده‌اند.
این محصول که به دلیل مبادلات وسیع تجاری اش (طلای سفید) لقب گرفته است از اهمیت اقتصادی فراوانی برخوردار است. این گیاه در تولید نخ و پارچه به کار برده می‌شود. برای این منظور، الیاف آن را به شکل گسترده و رشته‌رشته درآورده تا دراز و پیچیده در هم شوند. نخ پدید آمده سپس برای تولید پارچه به کار گرفته می‌شود. اگرچه این روش از دیرباز تاکنون مرسوم بوده‌است، این تنها اختراع دستگاه پنبه‌ریسی بود که هزینه تولید پارچه از این راه را پایین آورد و باعث بهره‌گیری گسترده از پنبه شد به گونه‌ای که امروزه پرکاربردترین الیاف به کار رفته در صنعت پوشاک است.
مناطق کشت پنبه در جهان و ایران
برترین تولیدکنندگان پنبه در جهان عبارتند از: هندوستان، چین، آمریکا، پاکستان، برزیل، استرالیا، ازبکستان، ترکیه، ترکمنستان، بورکینا فاسو (بزرگ‌ترین تولیدکننده‌ پنبه در آفریقا) و همچنین در ایران و آذربایجان هم بخش مهمی از مزارع به کشت پنبه اختصاص می یابد.
در ایران نیز مناطق مهم کشت پنبه عبارتند از: منطقه مغان (شامل شهرستانهای اصلاندوز مغان، پارساباد مغان و بیله سوار مغان استان اردبیل)، قره داغ (استان آذربایجان شرقی)، زنجان، خوزستان، دشت گرگان (استان گلستان)، دشت ورامین (استان تهران)، دشت قزوین، کرمانشاه، کرمان، همدان، سمنان، استان فارس، استان مرکزی، استان اصفهان و سایر مناطق
کاربردهای پنبه در صنایع تولیدی
یکی از استفاده‌های پنبه در صنعت نساجی است. استفاده‌هایی مانند پارچه‌های پنبه‌ای، جوراب، لباس زیر، لباس کودک، حوله‌ها، پارچه‌های مخملی، کالای خواب و … نخ مورد استفاده در قلاب‌بافی و بافندگی نیز اغلب از جنس پنبه است.
پنبه در منطقه مغان (قطب تولید پنبه)
منطقه مغان از مهم ترین مراکز و قطب تولید پنبه در آذربایجان و ایران می باشد. پنبه از مهم ترین محصولات کشاورزی است که علاوه بر تامین مواد اولیه صنعت نساجی، در صنایع روغن کشی هم کاربرد دارد. کاشت پنبه نقش مهمی در اشتغالزایی بخش کشاورزی، صنعت و بازرگانی ایفا می کند.
دشت مغان یکی از مناطق مستعد کشت پنبه در استان اردبیل است که علی‌رغم کیفیت بالای خاک این دشت، بیش از ۹۵درصد نیاز پنبه‌کاران به بذر این محصول از طریق واردات تأمین می‌شود. در حالی‌که خاک زرخیز دشت مغان قابلیت کشت انواع محصولات زراعی، کشاورزی و باغی را دارد، اما گاهی با برخی سیاست‌های غلط و تصمیمات نابه‌جا علاوه بر زیان کشاورزان، برخی خسارت‌های هنگفت متوجه حوزه اقتصادی استان اردبیل می‌شود، به‌طوری که هم‌اکنون به‌رغم پتانسیل بالای خاک دشت مغان برای کشت محصول پنبه و افزایش سطح زیرکشت این محصول، سهم قابل توجهی از بذر مورد نیاز زارعان این محصول از طریق واردات تأمین می‌شود. این در حالی است که یکی از چهار کارخانه بزرگ کرک‌گیری بذر پنبه کشور در شمال استان اردبیل و در شهرستان پارس‌آباد واقع شده است. این کارخانه که در گذشته به دلیل رونق کشت پنبه در منطقه فعال بوده، به مرور زمان با کاهش کیفیت و بازدهی بذرهای تولید داخل و عدم اقبال به محصول نهایی این بذرها در بازار، خط تولید آن از کار افتاده است، به‌گونه‌ای‌که هم‌اکنون نزدیک به دو دهه از تعطیلی این کارخانه بزرگ در منطقه می‌گذرد. بی‌شک این مسأله مهم که مستقیماً تولید و اقتصاد منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، به‌دنبال افزایش رغبت کشاورزان برای خرید بذر وارداتی با تناژ بالا اتفاق افتاده و دلایل زیادی می‌تواند در افزایش روی آوردن کشاورزان به کشت بذرهای وارداتی وجود داشته باشد.
برداشت پنبه در منطقه مغان
برداشت پنبه زمانى آغاز مى‌شود که قسمتى از غوزه‌ها باز شده باشند. زمان برداشت پنبه در مناطق گرمسير از اواخر شهريور و در مناطق معتدل از اواخر مهر آغاز مى‌شود و تا اوايل دى ادامه مى‌يابد.{9}
تاثیرات شرکت کشت و صنعت و دامپروری مغان درمنطقه
شرکت کشت وصنعت ودامپروری مغان (سهامی عام) به استناد مفادماده 2قانون تاسیس شرکت های بهره برداری از اراضی زیرسد(مصوب ادیبهشت ماه سال 1337) و ماده 6قانون تحدید تشکیلات و تعیین وظایف سازمان وزارت کشاورزی و منابع طبیعی و انحلال وزارت منابع طبیعی و بموجب قانون تاسیس شرکت مذکور ( مصوب اسفند ماه سال 1353مجلسین وقت) تشکیل ودر تاریخ 1356/9/20تحت شماره 37در اداره ثبت شرکت های گرمی به ثبت رسیده است.براساس مصویه مورخه 1386/12/4هیت محترم وزیران و مصوبه مورخه 1387/1/24هیت واگذاری از سه ماهه سوم سال 1388در لیست واگذاری قرار گرفت.
برابرمزایده انجام گرفته از طریق سازمان خصوصی سازی در تاریخ 1397/9/28به بخش خصوصی واگذار شد که برابر دادنامه شماره 9909970228100704مورخه 1399/8/21شعبه 21دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید بهشتی تهران قرارداد واگذاری بارای قطعی ابطال از خریداران خلع ید و تحویل دولت گردید.
درحال حاضر شرکت کشت وصنعت مغان (سهامی عام) یک شرکت دولتی بوده و زیر مجموعه شرکت شهرک های کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی است و مرکز اصلی شرکت و محل فعالیت تولید و کارخانه های آن در پارس آبادمغان استان اردبیل است.و موضوع فعالیت اصلی شرکت طبق مفاد ماده (3)اساسنامه عبارت است از انجام عملیات کشاورزی و دامداری و ایجاد صنایع و فراورده های کشاورزی و دامی
شرکت کشت و صنعت و دامپروری مغان با داشتن زیر ساخت ها و توانمندیهای لازم همچون بالای 19هزار هکتار اراضی مرغوب،بالای دوهزار هکتار باغات میوه با سیستم آبیاری قطره ای،مجتمع دامپروری با تعداد گله بیش از 18000راس،یکی از یزرگترین کارخانه های قند کشور و مهمترین کارخانه لبنیات کشور در تولید انبوه شیر خشک و خامه صنعتی ،مجهزترین کارخانه پروسس بذر و خوراک دام به عنوان یکی از بزرگترین و مهمترین شرکت های اقتصادی در سطح کشور مطرح است.
به مزیت های اقتصادی ،اجتماعی،سیاسی و فرهنگی بقاء و ادامه ماموریت های شرکت کشت وصنعت و دامپروری مغان (سهامی عام) به اختصار اشاره می شود:
1-زمینه سازی درجهت افزایش تولید برخی محصولات اساسی و استرا تژیک نظیر ذرت از طریق تامین مناسب نهاده های بذری، تحقیق وپژوهش کاربردی در زمینه های مختلف علوم کشاورزی مانند اصلاح نژاد دام ووارد نمودن ارقام محصولات پر محصول
2-مشارکت مستقیم در برنامه های افزایش تولید محصولات کشاورزی همسو با سیاست های وزارت جهاد کشاورزی در قالب فعالیت هایی نظیر وارد نمودن کلزا، ذرت بذری و سویا در تناوب زراعی و اشاعه کشت آن درمنطقه،کشت انواع بذور بذری:ذرت بذری ،گندم بذری،جوبذری،چغندرقند بذری،یونجه بذریو کمک به جلوگیری از خروج ارز از طریق تولید محصولات وارداتی و تحمیل ارز از طریق صادرات محصولات تولیدی و تولید نهال استانداروب تحت نظر موسسه تولید و تهیه بذر نهال کشور
3-تاثیر گذاری مستقیم درتثبیت قیمت کالا ها و حذف عوامال واسطه صادرات محصولات تولیدی
4-حفظ وتوسعه منابع پایه و ظرفیت های اقتصادی منطقه
5-تولید خوراک مورد نیاز دام های شرکت و تولید مواد اولیه کارخانه قند و کارخانه لبنبات
6-تولید تلیسه و دارا بودن پتانسیل تامین کسری تولیدات گوشت قرمز مورد نیاز کشور
7-زمینه سازی تامین سلامت غذایی از طریق اعمال قوانین و مقررات قرنطیه دامی و نباتی
8-نگهداری و بهبود راه های ارتباطی محلی و روستایی با همکاری با وزرات راه وشهرسازی
9-ایجاد اشتغال،رونق بازارکار و ایجاد بازار برای کارگران فصلی واهالی منطقه و بالا بردن متوسط درآمد خانوارها
10-مشارکت در توسعه پایدار بخش کشاورزی از طریق سالم سازی محیط زیست با استفاده از کاشت و نگهداری جنگل و استفاده از مبارزه بیولوژیکی به جای مبارزه شیمیایی
11-زمینه سازی در جهت جذب مشارکت و سرمایه گذاری های داخلی و خارجی
12-تاثیر گذاری مستقیم در تامین رفاه اجتماعی و اقتصادی روستائیان وعشایر منطقه از طریق رونق اقتصادی بخش کشاورزی
13-ایجاد انگیزه در ارتقاءوبهبود توسعه سطح دامداری ،زراعت و باغداری در منطقه و اشاعه نو آوری های زراعی،دامی و باغی و صنعتی
14-تمرکز برتوسعه توانمندی ها و استعدادهای موجود در زیر بخش باغبانی ازجمله مزیت نسبی صادرات و ارزآوری ،اشتغال زدایی ، باز دهی اقتصادی بیشتر نسبت به مصرف یک متر مکعب آب ،متوسط عملکرد بالا در واحد سطح از ویژگی های بارز این بخش می باشد.
15-ایفای نقش موثر در پرورش وآموزش بهره برداران ، مدیران و کارشناسان مجرب در سطح منطقه و وزرات جهاد کشاورزی همانند یک دانشگاه علمی- کاربردی
16-دستیابی به الگوی توسعه پایدار کشاورزی از طریق یکپارچه نگهداشتن اراضی تحت اختیار و امکان استفاده مطلوب از منابع آب و خاک و بهره گیری از تکنولوژی پیشرفته آبیاری بارانی در سطح وسیع و صرفه جویی در استفاده از منابع آبی
17-جایگاه اقتصادی و اجتماعی شرکت در منطقه و خصوصیات ویژه آن از لحاظ خصوصیات ژئوپلتیک و اگرواکولوژیک، وسعت و تنوع فعالیت ها و نیز یکپارچه بودن اراضی تحت اختیار با مالکیت دولتی در سطح کشور.
18-اعمال وظایف حاکمیتی (اقتصادی،اجتماعی،سیاسی) و کانون ایجاد قطب توسعه منطقه ای در نقطه مرزی متصل به اروپا و ایجاد تغییرات مهمی در نظام معیشتی اقنصادی ،اجتماعی،وفرهنگی و سیاسی وارتقاء دانش علمی و عملی درمنطقه
19-حفظ الگو های بهر ه برداری در زنجیر ه های زراعی،باغی، و دامی صنایع تبدیلی
20-هدایت و حمایت از تولیدکنندگان محلی و منطقه ای در امور مختلف کشاورزی وآموزش علمی و عملی آن ها به آخرین متدهای جدید
21-مشارکت در توسعه زیر بنایی منطقه با توجه به توسعه شبکه های جدید آبیاری ایجاد شده زیرسدها برای انجام وظایف حکومتی و جلو گیری از خلاءایجاد شده در واگذاری های مورد نظر توسعه
22-ارائه الگوی نظام بهره برداری از اراضی یکپارچه برای اراضی جدید الاحداث بالای شبکه آبیاری به منظور برخورداری از مزیت های این نظا م
23-کمک به جلوگیری از خروج ارز از طریق تولید محصولات وارداتی
24-تحصیل ارز از طریق صادرات محصولات تولیدی شرکت
25- کمک به تثبیت قیمت تنظیم بازار
26-سالم سازی محیط زیست با استفاده از روشهای مبارزه بیولوژیکی و درختکاری اعم از اشجار مثمر و غیر مثمر
27-کمک به تامین رفاه اجتماعی اهالی منطقه که دور از مراکز شهری و تجاری می باشند.
تاثیرات مستقیم اجتماعی - اقتصادی فعالیت های شرکت در منطقه
نقش شرکت کشت و صنعت و دامپروری مغان تبدیل اراضی منطقه مغان از سیستم بهره وری هشایری با بازده کم و نا مطمئن به سیستم پیشرفته زراعی که مهم ترین آن یکپارچه سازی ،تسطیح اراضی زیر سدها و ایجاد سیستم های پیشرفته آبیاری ، ترویج وروش های نوین زراعت ،باغداری، دامداری و صنایع جانبی به منظور توسعه اجتماعی،اقتصادی و فرهنگی منطقه محروم مغان بوده است . توفیق کامل شرکت در این راستا علیرغم مسائل و مشکلات پیش بینی شده در طرح و حفظ و بهره برداری خدادادی منطقه جای تردید ندارد به گونه ای که عشایر دیروز را به زراعین نمونه ای بدل کرده که تولیدات آن ها در بسیاری موارد نه تنها برترین در کشور بوده بلکه با بسیاری از کشور های پیشرفته رقابت کرده و قابل مقایسه می باشد.
-ازمهمترین اقدامات به عمل آمده در خصوص جلب مشارکت های مردمی، واگذاری کل برداشت غلات،داشت و برداشت یونجه، پرس بندی و حمل کلش،شخم زنی،تهیه زمین،هرس درختان میوه و سایر عملیات کاشت و برداشت و حمل محصولات زراعی ، قراردادهای سرویس رسانی،تامین خودرو های سبک، تعمیرخودروها، حمل مواد سوختی ،تامین غذای پرسنل و غیره اشاره کرد. ارائه خدمات کشاورزی به چغندرکاران استجاری و منطقه ،خرید تضمینی محصول چغندرکاران وتحویل نهاده های مورد نیاز مانند سم ،کودوبذر،خرید شیر مورد نیاز کارخانه لبنیات از منطقه از اقدامات مهم شرکت جهت جلب مشارکت بخش خصوصی و رونق کسب و کار بازار می باشد. در بیان کلی ،شرکت با ایفای نقش یک واحد بزرگ تولیدی ، صنعتی،راهبری جریان تولید در منطقه را بعهده داشته و موجب انگیزه ،اعتماد و دلگرمی بهره برداران برای استمرار تولید در بخش گردیده واز بسیاری از بحران های اجتماعی نظیر مهاجرت به شهرها ،بیکاری پیشگیری نموده است.
شایان ذکر است مداخله دولت در نظام اقتصادی و ایجاد بنگاههای دولتی خصوصا"در مناطق مرزی با اهداف اقتصادی،اجتماعی وسیاسی بوده است از طرفی به لحاظ فراهم کردن زمینه های لازم برای اعمال وظایف حاکمیتی ،دولتها تقریبا"در تمام کشور های پیشرفته حدود 2تا3درصد اراضی در اختیار بخش دولتی بوده ویکی از اهداف آن بررسی نتایج نحقیقات در سطح وسیع می باشد که برای ارتقاء توان بخش خصوصی در حیطه و عهده دستگاههای دولتی است بطوریکه بخش اعظم بودجه این واحدها از منابع تامین می گردد زیرا که اهداف کلان فعالیتهای آن در تولیدات ملی انعکاس دارد و باید با این دیدگاه به شرکت مغان نگریسته شود و اهداف آینده آن نیز باید متناسب با نیازهای حاکمیتی و با انعطاف پذیری کامل تدوین شود{10}
ب-2-شرکت کشت و صنعت و دامپروری پارس ( سهامی عام):
درباره شرکت
براي توسعه و عمران دشت مغان ، سرمايه‌گذاريهاي قابل ملاحظه‌اي از منابع مالي كشور انجام شده است كه عمدتاً مصروف عمليـات احداث سد مخزني قزل قشلاق ، سد انحرافي اصلاندوز ، شبكه آبـرساني ، قطعه‌بندي ، تسطيح ، شبكة زهكشي و … شده است.
بمنظور بهره‌برداري مطلوب از سرمايه‌گذاريهاي بعمل‌ آمده و بازگشت اصولي آن از طريق افزايش توليدات زراعي و دامي و محصولات صنايع وابسته ، از 90هزار هكتار اراضي زير شبكه حدود 63 هزار هكتار بعهدة شركت كشت و صنعت و دامپروري مغان گذارده شد. بيش از 18000هكتار از اراضي فوق‌الذكر كه در جنوب شبكه اصلي قرار داشت، مي‌بايستي از طريق پمپاژ آب از كانال و توزيع آن در اراضي بالادست با استفاده ازتكنولوژي نوين كه اجباراً نياز به سرمايه‌گذاري و تأمين منابع مالي داشت به زيركشت برده مي‌شد.
لذا پس از انقلاب شكوهمند اسلامي ‌ضرورت تأسيس شركت‌ ملي‌ كشت‌ و صنعت و دامپروري پارس بعنوان راه حل مناسب و ضروري (با استفاده ازسرمايه‌هاي غير دولتي)براي بهره‌برداري از اراضي عمران نشده كشت و صنعت مغان انتخاب گرديد.
بخش اول : کلیات
شرکت ملی کشت وصنعت ودامپروری پارس در تاریخ 1366/11/27به صورت شرکت سهامی خاص در اداره ثبت شرکتها و مالکیت صنعتی شهرستان گرمی به ثبت رسیده است . به موجب مصوبه مجمع عمومی فوق العاده صاحبان سهام مورخ 1386/08/10نوع شخصیت حقوقی شرکت از سهامی خاص به سهامی عام تغییریافته و مراتب آن در تاریخ 1386/08/10در اداره ثبت اسناد واملاک شهرستان پارس آباد به ثبت رسیده است .مرکز اصلی شرکت در شهرستان پارس آباد استان اردبیل واقع شده است .
موضوع فعالیت شرکت عبارت است از تهیه و اجرای طرحهای مربوط به امور کشاورزی اعم از زراعت ،دامپروری و پرورش طیوروآبزیان ، تولید و توزیع محصولات کشاورزی،جنگلداری،باغداری و ...
بخش دوم:اهم اطلاعات
شرکت مادرتخصصی: شرکت شهرک های کشاورزی
سهامداران: شرکت سرمایه گذاری گروه توسعه ملی (سهامی عام) (40%)،شرکت سهامی کشت وصنعت و دامپروری مغان (40%)،شرکت مدیریت طرح و توسعه آینده پویا (20%)
سرمایه 325میلیارد ریال تاریخ ثبت:1366/11/27 محل ثبت :شهرستان گرمی
ماموریت شرکت:
شرکت ملی کشت وصنعت و دامپروری پارس درراستای:
1-افزایش تولید محصولات راهبردی کشاورزی و ایجاد سودآوری حداکثری برای سهام داران،
2-تلاش در افزایش سطح زیرکشت اراضی آبی با استفاده از سیستمهای نوین آبیاری تحت فشار و اجرای طرح های توسعه ای،
3-افزایش تولید در واحد سطح با استفاده از تکنولوژیهای نوین زراعی از جمله مصرف بهینه کود وآب و عملیات مناسب خاک ورز،
4-ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی وفرآوری محصولات زراعی ، دامی،باغی و ایجاد رونق در اقتصاد منطقه و کشور با همکاری شرکت ایجاد سرمایه گذاری مشترک وتمرکز برصادرات و استفاده از تکنولوژی های جدید در جهت تولید بذر هییرید.
موضوع فعالیت شرکت:
عبارتست از تهیه و اجرای طرحهای مربوط به امور کشاورزی اعم از زراعت ، دامپروری ،پرورش طیور،آبزیان ، باغداری وتولید محصولات نیل به این اهداف شرکت بدون حصر مجاز به اقدامات زیر میباشد:
الف)ایجاد مرکز تحقیقات و انجام مطالعات پژوهشی و تحقیقی و تولید بذرونهال و بکار بردن روش های جدید علمی و فنی بمنظور بهره وری بیشتر
ب)ایجاد تاسیسات و صنایع لازم جهت تولید،تبدیل،فرآوری و توزیع محصولات کشاورزی و غیره بشرح بالا.
ج)سرمایه گذاری و مشارکت متقابل در موسسات و شرکتهای داخلی و خارجی و موسسات آموزشی و پژوهشی درحدود و مقررات
د)انجام هرگونه عملیات و معاملات بازرگانی و همچنین واردات و صادرات که برای تامین منافع شرکت ضروری بوده و بصرفه و صلاح شرکت است.
تنها کارخانه موجود شرکت کارخانه عمل آوری بذر با ظرفیت 320تن در روز تنها کارخانه بلال خشک کن مدرن کشور می باشد.{11}
ج-مراودات اقتصادی با کشور جمهوری آذربایجان ،گمرک بیله سوار:
گذرگاه مرزی بیله‌سوار یا بازارچه بیله‌سوار یا گمرگ بیله‌سوار در استان اردبیل، شهرستان مرزی بیله‌سوار مغان واقع شده‌است.فاصله گمرک بیله‌سوار از مرکز استان اردبیل ۱۵۹ کیلومتر و تا نزدیک‌ترین فرودگاه ۵۰ کیلومتر است؛ و فاصله تا باکو، پایتخت کشور جمهوری آذربایجان حدود ۱۳۰ کیلومتر است.
این گمرک یکی از دو گمرک مشترک بین ایران وجمهوری آذربایجان است. قدمت این گمرک به بیش از۲۰۰ سال می‌رسد که در زمان اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی برای مدتی تعطیل شده و بعد از استقلال جمهوری آذربایجان دوباره فعال شد. فعالیت این گمرک شبانه‌روزی است.
بازارچه مشترک بین پیله وران ایران و کشور آذربایجان به صورت نیمه تعطیل بوده ولی بازارچه گمرک در سه فاز فعال بوده و هر روز هزاران نفر را از نقاط مختلف برای داد و ستد به این شهرستان می‌کشد.عمده اجناس ارائه شده در این بازارچه لباس زنانه و کت و شلوار مردانه و لوازم آرایشی و بهداشتی است.
ورود به ایران برای آذربایجانی‌ها بدون صدور روادید صورت می‌گیرد ولی برای ایرانی‌ها وجود روادید (ویزا) الزامی است. ساکنین و متولدین شهرستان بیله‌سوار می‌توانند با جواز گذر مرزی ۴۵ کیلومتری بدون داشتن روادید تردد نمایند.{12}
میدان نفتی مغان:
ازمیدان های نفتی ایران است، که در شمال غرب کشور، در استان اردبیل ، در منطقه ای با وسعت 6و5کیلومتر مربع ودر حوضه دشت مغان ، مستقر می باشد . ضخامت رسوبات در این حوضه بیش از 8 کیلومتر بوده و غنی از طبقات شیلی- رسی است .
نخستین بار هیم (رئیس زمین شناسی وقت شرکت نفت منطق مرکزی ایران) در سال 1950آثار تراوش های نفتی را در منطقه قیر دره در آذربایجان گزارش کرد. دوسال بعد طراز طی مطالعه این منطقه در دشت مغان ، طی گزارشی این ناحیه از ایران را با پتانسیل نفتی اعلام کرد. یک سال بعد مطالعات وی منجر به معرفی سه تاقدیس اصلاندوز،آجیشمه و گنبد شاه آباد(دشت مغان) را برای عملیات اکتشافی معرفی کرد.بهره برداری از نفت دشت مغان به علت تراوایی بسیار کم مخزن ، اقتصادی نیست . باوجود چشمه های متعدد نفتی در این حوضه احتمال می رود اکتشافات دیگری در این منطقه صورت گیرد.
مجوز عملیات اکتشاف نفت مغان در سال 1387امضاء شده و این عملیات هم اکنون در این منطقه ادامه می یابد .در این ناحیه سازنده زیوه یا زیور به سن الیگومیوسن سنگ مخزن تجمعات نفتی این منطقه این منطقه می باشد، که توسط رسوبات آواری و کربناته تورنین پوشیده می شود.این سازند در منطقه رخنمون سطحی نیز دارد.{13}
در آخر از همکاری صمیمانه مدیرعامل محترم شرکت کشت وصنعت و دامپروری مغان جناب آقای مهندس اسداله محسن زاده و از جناب آقای مهندس بابک کبیری مدیر واحد برنامه ریزی وبودجه شرکت که در تهیه این مدخل همکاری نزدیک داشتند کمال تشکر را دارم.
منابع :
1-شرکت شهرکهای کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی
2-شرکت کشت و صنعت مغان ودامپروری مهر1394
3-ویکی پدیا،دانشنامه ازاد
4-شرکت شهرکهای کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی
5-سایت ایرنا مصاحبه مدیر مجتمع دامپروری شرکت کشت وصنعت مغان درآیین جش افزایش تولید شیر
6-گروه گردشگری مغان
7-ایرنا مصاحبه ملكه گلمغانی ، معاون صنایع دستی اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اردبیل 'عظمت شاهی' از بانوان عشایر مغان 30مرداد1397
8-سایت شرکت مغان
9-گروه گردشگری مغان ،گروه اولدوز مغان
10-مدیریت برنامه ریزی و بودجه شرکت مغان تیرماه 1400
11-سایت شرکت کشت و صنعت و دامپروی پارس (سهامی عام)
12-ویکی پدیا،دانشنامه آزاد
13-ویکی پدیا،دانشنامه آزاد
* علی مدنی کارشناس ارشد حقوق خصوصی
1400/8/15